Chełmno – kościół św Ducha

Historia

   Kościół Ducha Świętego zbudowano w latach 1280-1290 jako świątynię szpitalną, służącą przede wszystkim podopiecznym przylegającego od strony południowej szpitala. Po raz pierwszy wzmiankowany był on dopiero w 1311 roku, jednak metryka szpitala i kościoła jest z pewnością o wiele starsza, o czym świadczy charakterystyczny dla XIII wieku wendyjski wątek ceglany zastosowany w trakcie budowy. W pierwszym dwudziestoleciu XIV wieku kościół przedłużono ku zachodowi, wzniesiono wówczas także wieżę.
   W średniowieczu patronat nad szpitalami w państwie zakonnym sprawował Zakon Krzyżacki. W czasach późniejszych ustanowione zostało osobne probostwo przy kościele, które w XVII i XVIII wieku piastowali proboszczowie chełmińscy. Szpital istniał do 1828 roku, a następnie gdy został przeniesiony, stare zabudowania zostały rozebrane. Wówczas również kościół Ducha Świętego przestał służyć celom liturgicznym. Od 2003 roku swoją ekspozycję urządzili w kościele rycerze z Chorągwi Ziemi Chełmińskiej.

Architektura

   Kościół został wzniesiony jako budowla salowa na planie prostokąta, ostatecznie o długości 30 metrów i szerokości 9,1 metra. Na początku XIV wieku od strony zachodniej dobudowana została czworoboczna wieża. Wzniesiono ją na planie kwadratu, z pięcioma kondygnacjami i z ukośną przyporą w narożu północnym. Do kościoła prowadził gotycki portal po stronie zachodniej oraz ostrołukowy i uskokowy portal w elewacji południowej. Ostrołukowe okna w elewacji północnej zostały rozmieszczone regularnie, a zgrupowane w części południowej. Na elewacji tej widoczne są liczne otwory maculcowe, ślady przemurowań i zamurowane otwory po belkach stropowych, świadczące o istnieniu tu niegdyś przylegających do kościoła zabudowań. Elewacja wschodnia przepruta została jednym wysokim oknem, po którego bokach zastosowano pary ostrołukowych blend. Ozdobą korpusu był także szczyt wschodni, trójkątny, ożywiony blendami, przedzielony fryzem z podwójnego rzędu cegieł układanych pod skosem.
   Pierwszą kondygnację wieży oddzielono od drugiej opaską tynkową, przerwaną na osi portalu obniżonym dwudzielnym oknem. Pozostałe kondygnacje wyodrębniono fryzem ząbkowym. W skrajnych osiach drugiej i trzeciej kondygnacji umieszczono smukłe blendy o równej wysokości, a w czwartej i piątej niższe. Oś środkową zaakcentowano dwudzielnymi oknami. W kondygnacji piątej w elewacji wschodniej i zachodniej w szersze blendy na osiach skrajnych wpisano mniejsze blendy potrójne, a w elewacji północnej i południowej bliźnie.
   Wnętrze kościoła pokryte zostało gotyckimi malowidłami ściennymi. Starsze z XIV wieku, przedstawiają niezidentyfikowaną postać męską, prawdopodobnie św. Krzysztofa, nieco późniejsze z XV wieku obrazują sceny Nawiedzenia oraz Ostatniej Wieczerzy, a także św. Marię Magdalenę.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Chrzanowski T., Kornecki M., Chełmno, Warszawa 1991.
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.

Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, Kościół Ducha Świętego w Chełmnie.