Chełmno – klasztor cysterek (Sióstr Miłosierdzia)

Historia

   Klasztor Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie to dawny klasztor cysterek, założony około 1266 roku z nadania Bertolda z Czystego i jego żony Krystyny. W 1267 roku na prośbę biskupa i mistrza krajowego, burmistrz i rada miejska nadały mniszkom cztery działki budowlane wraz z bramą miejską pod teren przyszłego klasztoru, z zastrzeżeniem ponoszenia przez zakonnice kosztów budowy murów i naprawy drewnianych urządzeń obronnych na tym odcinku. Kolejne nadania dóbr nastąpiły w czwartej ćwierci XIII i na początku XIV stulecia. W XV wieku jedną z ówczesnych przełożonych konwentu była siostra Mikołaja Kopernika.
   W XVI wieku klasztor znacznie podupadł z powodu reformacji, która przenikała na Ziemię Chełmińską. Dodatkowo miasto spustoszyła zaraza, tak że w pewnym momencie w konwencie pozostały tylko dwie zakonnice. Sytuację zmieniło wstąpienie do klasztoru w 1579 roku energicznej ksieni Magdaleny Mortęskiej. Doprowadziła ona do przyjęcia surowej reguły św. Benedykta i odnowy klasztoru, który stał się centrum tzw. reformy chełmińskiej, promieniującej na konwenty w całej Polsce. Prowadzono wówczas wiele prac budowlanych, gruntownie przebudowując zabudowania klasztorne m.in. dostawiano kolejne kaplice i podwyższono wieżę.
  Okres największej świetności klasztoru chełmińskiego przerwały wojny polsko-szwedzkie pustoszące klasztorne posiadłości. Konwent benedyktynek został skasowany przez Prusaków w 1821 a rok później budynki klasztorne przejęły zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia.

Architektura

   Kościół klasztorny p.w. śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty został zbudowany w północno-zachodnim narożniku Starego Miasta, na skraju wysokiej skarpy pradoliny Wisły. Powstał w kilku etapach pomiędzy 1280 a 1330 rokiem. Pod koniec XIII wieku wzniesiono mury obwodowe. Około 1310-1320 roku przesklepiono kościół dolny, a około 1330 roku przesklepiono kościół górny oraz zbudowano gotyckie półszczyty zachodnie przy wieży.
   Jest to budowla ceglana, jednonawowa, czteroprzęsłowa z pięcioboczną zamkniętą częścią prezbiterialną. Kościół jest oszkarpowany, od zachodu wznosi się wysoki szczyt, zwieńczony wieżyczką z początku XVII wieku. Korpus jest dwukondygnacyjny, dzięki wbudowaniu obszernej murowanej empory zakonnej. Wnętrze kryte jest sklepieniem gwiaździstym, niska część pod emporą – krzyżowym, wspartym na dwóch filarach. W 1595 roku do prezbiterium dobudowano od północy kaplicę grobową zakonnic, a od południa kaplicę św. Michała.
   Średniowieczne wyposażenie kościoła klasztornego to m.in.  przywieziona z Flandrii płyta nagrobna mieszczanina Arnolda Lischorena zmarłego w 1275 roku.  Jest to jeden z najstarszych zabytków rzeźby na Pomorzu. Przed połową XIV wieku powstały zworniki sklepienne, a w połowie wieku malowidła ścienne na emporze zakonnej – cykl Pieśni nad pieśniami, o ikonografii, wyjątkowej w skali europejskiej. Ze schyłku XIV wieku pochodzi Figura Chrystusa w grobie o ruchomych ramionach.
   Najstarszym elementem na terenie klasztoru jest tzw. Wieża Mestwina (Mściwoja), powstała być może jeszcze w drugiej ćw. XIII wieku jako strażnica krzyżacka. Do kościoła od zachodu przylega najstarsze, północne skrzydło klasztorne, łączące go z wieżą Mestwina. W średniowieczu zbudowano również skrzydło zachodnie, przylegające do północnego oraz wschodnie, nie połączone z kościołem. We wschodnim odcinku znajduje się baszta, będąca prawdopodobnie dawną bramą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa icimss.edu.pl, Chełmno Zespół klasztorny pocysterski, ob. SS. Miłosierdzia.
Strona internetowa wikipedia.org, Zespół klasztorny Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie
.