Cedynia – klasztor cysterek

Historia

   Klasztor cysterek w Cedyni został ufundowany około połowy XIII wieku. Jego największy rozkwit nastąpił w okresie panowania w Brandenburgii margrabiów z dynastii Wittelsbachów w XIV wieku, kiedy mniszki otrzymywały liczne nadanie ziemskie i fundacje. Kres klasztoru nadszedł wraz z reformacją w 1555 roku. Ostatnie mniszki przebywały w nim jeszcze do 1611 roku, ponieważ w budynkach poklasztornych funkcjonowała szkoła dla panien o szlacheckim pochodzeniu. Później został przekształcony w urząd elektora brandenburskiego. W 1699 roku uległ zniszczeniu przez pożar. Wkrótce został odbudowany i przekształcony w majątek ziemski. W latach 1811-1870 w klasztorze działał zajazd pocztowy, a potem aż do 1940 roku ponownie był siedzibą właściciela majątku ziemskiego.

Architektura

   Klasztor zbudowano w bezpośrednim sąsiedztwie miasta na sąsiadującej z nim wysokiej skarpie pradoliny Odry. Założenie składało się z kościoła oraz przylegających doń od południa skrzydeł zachodniego i wschodniego. Przy czym skrzydło zachodnie powiązane było z kościołem poprzez mur przylegający do jego zachodniej elewacji tuż obok portalowego wejścia do świątyni. Mury założenia wzniesiono z kamienia, a ich wyższe partie, krużganki i przypuszczalnie szczyty kościoła wykonano w cegle.
   Kościół był budowlą salową, orientowaną, o wymiarach 37 x 12 metrów, bez wyodrębnionego, prosto zamkniętego prezbiterium. Ściany zewnętrzne rozczłonkowane były przyporami i osadzonymi pomiędzy nimi dużymi oknami. Szczyty wschodni i zachodni były schodkowane ze sterczynami. Obecność przypór świadczyłaby o przesklepieniu wnętrza. Całość nakryta była ceramicznym dachem dwuspadowym.
   Skrzydło wschodnie klasztoru o wymiarach 42 x 10 metrów podzielone było na cztery pomieszczenia. Pierwsze trzy od strony kościoła miały plan zbliżony do kwadratu, ostatnie południowe było dużą, przestronną salą. Mieściły się tu kolejno: zakrystia, rozmównica, kapitularz i sala mniszek. Na piętrze znajdowało się dormitorium dla zakonnic. Skrzydło zachodnie o wymiarach 53 x 11,6 metrów podzielone jest w przyziemiu na dwa podłużne pomieszczenia. Pomieszczenie północne stanowiące magazyn sąsiadowało pierwotnie z krytym krużgankiem wirydarza i furtą klasztorną. Część południowa tego skrzydła jest podpiwniczona a od strony południowo-zachodniej również oskarpowana. Znajdował się tu refektarz sióstr. W elewacjach południowej i zachodniej zachowały się wąskie okna o mocno rozglifionych na zewnątrz, ostrołukowo zamkniętych ościeżach. Drugą kondygnację wykonaną w całości w cegle stanowiły pomieszczenia sypialne  konwersek. Jedynie w szczycie południowym zachowała się pierwotna dekoracja w postaci blend ostrołukowych w układzie piramidalnym. Kondygnacje rozdzielone były drewnianymi, belkowanymi stropami i kryte dwuspadowym, ceramicznym dachem. Jedynie podpiwniczenie było przesklepione. Skrzydła południowe mieściły zazwyczaj kuchnię i inne pomieszczenia gospodarcze oraz refektarz. Przeprowadzone badania wykazały jednak brak fundamentów i mimo obecności strzępi ścian w elewacji wschodniej budynku zachodniego, skłoniły do stwierdzenia, iż skrzydło południowe nie zostało zrealizowane.
   Wzgórze klasztorne obwiedzione było wysokim murem z kamieni polnych z bramami i furtami. Obok klaustrum zlokalizowanego w zachodniej części, po wschodniej stronie placu znajdowały się liczne budynki gospodarcze.

Stan obecny

   W latach 1997–2005 klasztorny budynek został odbudowany przez prywatnego właściciela. Obecnie w jedynym zachowanym skrzydle zachodnim mieści się hotel i restauracja „Klasztor Cedynia”.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa architektura.pomorze.pl, Cedynia – klasztor pocysterski ( Zehden ).