Historia
Pierwsze wzmianki na temat zamku w Bydlinie zaczęły się pojawiać pod koniec XIV wieku, z bezpośrednim odnotowaniem budowli w 1398 roku. Wzniósł ją prawdopodobnie Niemierza herbu Strzała, piszący się z Bydlina w 1388 roku, lub ewentualnie jego ojciec Pełka, choć stosunki własnościowe musiały być wówczas skomplikowane. Żądania odnośnie bydlińskiego majątku wysuwali bowiem bracia Klemens i Zbigniew z Łapanowa oraz kanonik Klemens z Lubczy, a w 1399 roku Małgorzata, żona kasztelana czechowskiego Klemensa z Łukowej zeznała pod przysięgą, że Bydlin nie stanowił własności Pełki („non est rerum patrimonium ipsius Pelce”). W końcu XV wieku Bydlin przeszedł w posiadanie Brzezickich, a następnie Szczepanowskich i Bonerów. W końcu XVI wieku kolejny właściciel, Mikołaj Firlej, przebudował zamek na kościół Świętego Krzyża. W 1655 roku zniszczony został on przez Szwedów i pomimo odbudowania, ostatecznie pod koniec XVIII wieku opustoszał i stopniowo uległ ruinie.
Architektura
Zamek wzniesiony został na wyniosłym wzgórzu o stromych stokach, samotnie uformowanym przez naturę w zakolu niewielkiej rzeki, opływającej wzniesienie od północy i zachodu. Choć zbocza nie były skaliste i poszarpane, to cechą charakterystyczną wzgórza było ciężkie podejście z każdego kierunku, a zwłaszcza od strony podmokłej dolinki na północy. Mury zamkowe zbudowane zostały na kulminacji wzniesienia, przy wykorzystaniu miejscowego wapienia, z większymi kamieniami układanymi w miarę równe warstwy i uzupełnianymi gruzem. Narożników nie wzmacniano ciosami.
Obronno – mieszkalne założenie składało się z wieżowego domu na planie prostokąta o wymiarach 11,4 x 24 metry i grubości murów dochodzącej do 2,3 metra, włączonego w obwód ziemnych wałów wydzielających po stronie południowej niewielki dziedziniec. Główny budynek był oskarpowany w narożach, przepruty otworami szczelinowymi i oknami ostrołucznymi. Wewnątrz mieścił przynajmniej trzy rozdzielone drewnianymi stropami kondygnacje z dwoma pomieszczeniami na każdej, przy czym podziały wewnętrzne nie były murowane. Wejście znajdowało się na osi elewacji południowej, na wysokości 2,5 metra od poziomu dziedzińca. Musiały więc prowadzić do niego drewniane schody lub drabina, które można było łatwo zdemontować w razie zagrożenia.
W drugiej fazie budowy, zapewne jeszcze w XIV wieku, wybudowany został mur obwodowy, połączony z głównym budynkiem w dwóch miejscach. W południowo – wschodniej części założenia wzniesiono wieżę bramną na planie nieregularnego czworoboku, otwartą od strony dziedzińca lub zamkniętą lżejszą ścianką drewnianą albo szachulcową. Była ona w całości wysunięta przed lico muru obronnego. Cały zamek otaczał częściowo wykuty w skale rów suchej fosy i kamienno – ziemny wał.
Stan obecny
Z zamku bydlińskiego zachowały się fragmenty murów w postaci trwałej ruiny głównego budynku mieszkalnego. Zostały one kilka lat temu wzmocnione i poddane renowacji, niestety po częściowym zawaleniu jednej ze ścian, która nie została już w całości odbudowana. Widoczna jest też pozostałość rowu suchej fosy. Wstęp na teren zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, Kielce 1998.
Kołodziejski S., Średniowieczne rezydencje obronne możnowładztwa na terenie województwa krakowskiego, Warszawa 1994.
Lasek P., Obronne siedziby rycerskie i możnowładcze w czasach Kazimierza Wielkiego [w:] Wielkie murowanie. Zamki w Polsce za Kazimierza Wielkiego, red. A.Bocheńska, P. Mrozowski, Warszawa 2019.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Sypek R., Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Warszawa 2003.