Bukowo Morskie – kościół cysterski

Historia

   Kościół Najświętszego Serca Jezusa w Bukowie Morskim (pierwotnie z pewnością pod innym wezwaniem) powstał z inicjatywy zakonu cystersów prawdopodobnie w pierwszej połowie XIV wieku, zapewne jako część nieistniejącego już zespołu klasztornego. W 1248 roku książę pomorski Świętopełk ofiarował cystersom z Dargun w Meklemburgii wsie Boryszewo i Przystawy, a w 1252 rozszerzył darowiznę o kolejne wsie, wśród nich Bukowo. Wiadomo, że pierwsi cystersi przebywali w Bukowie już w 1262 roku. Chociaż klasztor był uposażony rozległymi dobrami, nie można było od razu przystąpić do wznoszenia trwałych zabudowań, gdyż dobra te były w większości pustkami osadniczymi wymagającymi zagospodarowania. Opactwo w Bukowie istniało do 1535 roku, kiedy to z powodu postępującej reformacji uległo kasacie. Od tamtego czasu kościół pełnił funkcję świątyni parafialnej.

Architektura

   Kościół wzniesiono jako skromną (jak na świątynię klasztorną) budowlę, nie pozbawioną jednak wyższych aspiracji artystycznych. Była to budowla trójnawowa, w układzie halowym, z czteroprzęsłowym korpusem i z pięciobocznym, jednonawowym prezbiterium. Pod koniec XV wieku do korpusu świątyni od strony zachodniej przystawiono wieżę, a od strony północnej niewielką zakrystię. W nawie głównej zastosowano przęsła zbliżone do kwadratu, a w nieco węższych nawach bocznych prostokątne, przy czym zachodnie przęsła są wyraźnie dłuższe niż pozostałe. Na zewnątrz kościół został opięty przyporami i nakryty dachami dwuspadowymi, które przedzielił trójkątny szczyt ze sterczynami. Wieża otrzymała trzy kondygnacje z kruchtą w przyziemiu. Pierwotnie na parterze była otwarta arkadami tworzącymi przejazd na osi północ – południe. Nakryta jest hełmem ostrosłupowym.
   Zachowały się trzy gotyckie portale prowadzące do wnętrza: od zachodu, północy i południa, ten ostatni ozdobiony jest profilowana kształtką. Ściany wewnątrz kościoła rozczłonkowane są arkadami. Prezbiterium i nawa główna zostały w XV wieku zwieńczone sklepieniami gwiaździstymi, zaś w nawach bocznych zastosowano sklepienie krzyżowo-żebrowe (w przęśle zachodnim wzbogacone o żebro poprzeczne), oparte na kwadratowych filarach z zaokrąglonymi narożami. Prezbiterium otrzymało silnie wyodrębnioną przestrzeń o szerokości dwukrotnie większej niż szerokość nawy głównej i łuku tęczowego. Wewnątrz kościoła znajduje się późnogotycki tryptyk, epitafium oraz renesansowa ambona z XVII wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Bukowo Morskie, kościół Panny Marii, dawny cystersów.