Brzeziny – kościół Podwyższenia Świętego Krzyża

Historia

   Parafia w Brzezinach została erygowana już w 1139 roku przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba ze Żnina. Najwcześniejsza wzmianka o plebanie brzezińskim, niejakim Sułku pochodzi z 1364 roku. Kościół św. Krzyża ufundowano w 1321 roku, prawdopodobnie z inicjatywy zakonu bożogrobców, zwanych także miechowitami. Pierwszą poważniejszą przebudowę świątyni przeprowadzono u schyłku XV lub na początku XVI wieku, kiedy to przedłużono prezbiterium i dodano późnogotyckie szczyty. W 1534 roku z fundacji Stanisława Lasockiego dobudowano od południa późnogotycką kaplicę grobową, mauzoleum rodziny Lasockich, natomiast u schyłku XVI wieku z fundacji Małgorzaty z Warszyckich Lasockiej drugą, już renesansową kaplicę pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej. W 1619 roku od strony północnej do nawy dostawiono barokową kaplicę św. Krzyża. W XVII wieku kościół kilkukrotnie przeszedł renowację, lecz około 1840 roku, nieodnawiany, popadł w takie zaniedbanie, iż w połowie XIX wieku został zamknięty z obawy przed zawaleniem. Po odbudowie świątynię poświęcono w 1853 roku. Kolejne remonty miały miejsce w 1934 roku, 1973, 1981 i ostatni w 2012 roku.

Architektura

   Kościół został wzniesiony poza średniowiecznym miastem, na niewielkim wzniesieniu. Zbudowano go jako orientowaną na linii wschód – zachód budowlę jednonawową z węższym i niższym czworobocznym prezbiterium, o długości początkowo krótszej od nawy, ale pod koniec XV wieku przedłużonym i równym długością z nawą. Obie części wzmocniono przyporami i zwieńczono dachami dwuspadowymi, zakończonymi od XV wieku przy krótszych bokach gotyckimi, zdobionymi blendami szczytami. W pierwszej połowie XVI wieku po stronie południowej dobudowano późnogotycką kaplicę z wnętrzem zwieńczonym sklepieniem gwiaździstym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół parafialny pw. Podwyższenia św. Krzyża Brzeziny.