Brzeg – kościół św Mikołaja

Historia

    Gotycki kościół św Mikołaja w Brzegu wzniesiony został w latach 1370-1417 w miejscu starszej, murowanej budowli, którą wymienia się w źródłach w 1279 roku. Jest to jedna z największych bazylik gotyckich na Śląsku, której sfinansowanie umożliwiło bogactwo mieszczan brzeskich i pomoc książęca.  Rajcy miasta zamówili projekt u mistrza wrocławskiego Gunthera, który powtórzył schemat wrocławskich kościołów: św. Marii Magdaleny oraz św. Elżbiety. Główne prace budowlane przy świątyni zakończono około 1417 roku. W 1420 roku dobudowano jeszcze kruchtę północną, następnie w 1506 roku kaplicę św. Anny oraz w 1625 roku nadbudowano zakrystię. W XIX stuleciu dokonano rozbudowy świątyni według projektu Karla Luedecke, m.in. podwyższono wówczas wieże i dobudowano galerię. W 1945 roku kościół został ostrzelany. Zawaliły się górne partie wież oraz część sklepień naw, a podczas pożaru spłonęło wyposażenie. Z uwagi na zniszczenia obiekt przez kilka lat nie był użytkowany, do czasu, gdy w latach  1959-1966 przeprowadzono jego renowację.

Architektura

   Kościół ma formę trójnawowej bazyliki z wydłużonym korpusem pozbawionym podziału na chór i część nawową. Od strony wschodniej prezbiterium zakończone jest trójbocznie, a nawy północna i południowa ścianami prostymi. Od strony północnej, w środkowej części korpusu dobudowana została czworoboczna kaplica św. Anny wraz z pomieszczeniem gospodarczym oraz czworoboczna kruchta. Od strony południowej, od wysokości trzeciego przęsła dobudowane zostały: dwupoziomowa zakrystia z salą rycerską na piętrze, trójbocznie zamknięte kaplice św. Barbary i św. Katarzyny oraz kruchta. Od strony zachodniej znajdują się dwie czterokondygnacyjne wieże połączone galerią. Pomiędzy nimi w przyziemiu umieszczono ostrołukowy, dwukondygnacyjny kamienny portal z dekoracją maswerkową i sterczynami. Ponad portalem znajduje się duży ostrołukowy otwór okienny, a jego zwieńczenie stanowi trójkątny szczyt.
     Strzelistość nawy głównej z gwiaździstym sklepieniem i wysmukłymi oknami skontrastowano z niskimi, szerokimi i ciemnymi nawami bocznymi. Nawa główna jest jedną z najwyższych w regionie, jej wysokość dochodzi do około 30 metrów. Jest jedną z cech typowych dla śląskiego gotyku redukcyjnego.
   Z dawnego, bogatego wystroju wnętrza zachowały się epitafia mieszczańskie oraz gotycki tryptyk z 1500 roku w prezbiterium. Podczas powojennej odbudowy w zakrystii i prezbiterium odkryto gotyckie polichromie, datowane na lata 1418 – 1428.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.