Brodnica – kościół św Katarzyny

Historia

   Budowę kościoła św. Katarzyny rozpoczęto w 1285 roku z fundacji ówczesnego proboszcza Mikołaja Wolwelina z Sandomierza. Budowę rozpoczęto od prezbiterium, później przystąpiono do budowy naw które ukończono około połowy XIV wieku, a na końcu, być może około 1370 roku wzniesiono wieżę. Dodatkowo została ona podwyższona około 1485 roku. W latach 1554-1598 świątynię przejęli luteranie, następnie użytkowano była znów przez katolików.

Architektura

   Gotycki kościół św. Katarzyny zbudowany został z cegły, których część jest glazurowana i ułożona w romboidalne wzory oraz w litery “W” i “V”. Ma trzy jednakowej wysokości, czteroprzęsłowe nawy, na zewnątrz wzmocnione skarpami. Nawa główna od bocznych oddzielona jest sześcioma ośmiobocznymi filarami. Po stronie wschodniej umieszczono prostokątne w planie prezbiterium do którego od północy przystawiono zakrystię. Podobna przybudówka była kiedyś umieszczona także od strony południowej, jednak została rozebrana. Od strony południowo – zachodniej umieszczono masywną, czworoboczną wieżę. Pierwotnie planowano wzniesienie drugiej wieży po stronie północno – zachodniej, jednak ostatecznie wybudowano tylko południową, o wysokości 50 metrów. Zamiast kruchty międzywieżowej i północnej wieży wzniesiono natomiast dwie niskie przybudówki, nakryte osobnymi dachami wspartymi na szczytach sterczynowo – blendowych z trzeciej ćwierci XIV wieku. W ten sposób zatarciu uległ pierwotny symetryczny projekt kościoła.
   Na tle uproszczonych form kościoła wyróżnia się dekoracja wschodniego szczytu prezbiterium o bardzo wysokim poziomie artystycznym. Jego kompozycja i użyte formy wyrastają bezpośrednio z lokalnych tradycji architektonicznych. Jego najistotniejszą cechą jest ażurowo – kurtynowy charakter, poprzez dostawienie go jak parawanu do ściany wschodniej prezbiterium. Wrażenie to wzmagają prześwity w skrajnych osiach zwieńczone trójlistnymi łukami oraz ażurowe triforia w ostatniej kondygnacji osi środkowej, czy też rozety w wimpergach.
   Wewnątrz w nawie głównej i prezbiterium znajdują się sklepienia gwiaździste z rzeźbionymi zwornikami, a w nawach bocznych umieszczone są sklepienia krzyżowe. Kościół brodnicki był pierwszym na terenie ziemi chełmińskiej w którym na szeroką skalę posłużono się sklepieniami gwiaździstymi wieloramiennymi. Najważniejszymi zabytkami wyposażenia kościoła są: zespół rzeźb 12 apostołów z drugiej połowy XIV stulecia i Grupa Ukrzyżowania z XVI wieku. Figury apostołów zostały umieszczone na na wspornikach, zarówno w nawie głównej, jak i prezbiterium. Wykonano je z drewna, a jedynie wsporniki są ze sztucznego kamienia. Wielką niespodzianką prac konserwatorskich prowadzonych w kościele było odkrycie w 2004 roku za ołtarzem olbrzymiego malowidła ściennego z XIV lub XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.

Strona internetowa ebrodnica.pl, Kościół farny p.w. św. Katarzyny.