Bolków – kościół św Jadwigi

Historia

   Wzniesiony około 1248-1252 roku kościół  początkowo nosił wezwanie św. Krzyża. Wzmiankowano go po raz pierwszy w 1298 roku i w tym czasie otrzymał wezwanie imienia św. Jadwigi, nadane przez biskupa wrocławskiego Tomasza II. W XIV wieku kościół powiększono o nawę boczną. W 1428 roku w czasie najazdu husytów oraz w trakcie zdobycia miasta w 1444 roku kościół nie został co prawda spalony, ale częściowo uszkodzona została wieża na której schronili się mieszkańcy. Kolejnych zniszczeń dokonali Szwedzi w 1646 roku, niszcząc ostrzałem dwie górne kondygnacje wieży. Odbudowano ją dopiero w 1816 roku, a gruntowny remont przeprowadzono w 1846. Niestety usunięto wtedy gotyckie szczyty i osadzono obecny czterospadowy dach, usunięto także wczesnogotyckie małe okna, które zostały zastąpione obecnymi. Prawdopodobnie także wówczas dobudowano od północy kruchtę. Kolejny remont, nadający wnętrzu cechy neogotyckie, przeprowadzono w 1875 roku.

Architektura

   Pierwotnie kościół był budowlą murowaną na planie krzyża greckiego z dobudowaną do prezbiterium od południa zakrystią i czworoboczną wieżą po stronie południowo – zachodniej. Formę krzyża tworzyły: nawa, dwa ramiona transeptu oraz prezbiterium. Początkowo całość pokryta była wysokim, krzyżującym się dachem dwuspadowym. Długość wnętrza osiągnęła 31 metrów, szerokość nawy około 7,7 metra, a rozpiętość transeptu 20 metrów. Mury kościoła otrzymały od 1,5 do 1,8 metra grubości. Pierwotne wysokość wnętrza kościoła wahała się od 9,7 metra w nawie do 10,2 metrów w prezbiterium.
   Elewacje zewnętrzne kościoła opięto przyporami, natomiast wewnątrz wszystkie części budowli łącznie z zakrystią i pomieszczeniem w przyziemiu wieży zwieńczono sklepieniami krzyżowymi. W nawie i prezbiterium ich żebra spięto zwornikami o formach roślinnych, natomiast w transepcie otrzymały one dekorację w postaci rzeźby figuralnej. Znajduje się tam popiersie kobiety z mitrą, brodatego mężczyzny i cztery męskie głowy. Prawdopodobnie zworniki te przedstawiają księżną Jadwigę, jej męża Henryka Brodatego i ich czterech wnuków: Bolesława II Rogatkę, Konrada I głogowskiego, Henryka III oraz Władysława, arcybiskupa salzburskiego. Żebra sklepienne spływają także na wsporniki oraz służki, które spływają do samej posadzki. Kapitele wsporników otrzymały sporą różnorodność: od całkowicie gładkich po zaopatrzone w skomplikowane motywy roślinne. Jeden ze wsporników nosi rzeźbę figuralną z trzema męskimi głowami, na których artysta dążył do oddania indywidualnego wyrazu twarzy. Spośród zworników w XIV-wiecznej nawie północnej dwa przedstawiają herby Piastów jaworsko – świdnickich. Na południowej ścianie prezbiterium zachowało się kamienne lavabo. Wejście do świątyni prowadziło przez ostrołukowy portal, ujęty prostokątem gzymsu w fasadzie zachodniej. Z zakrystii do prezbiterium prowadził prosty, ostrołuczny portal.
   W pierwszej połowie XIV wieku od strony północnej kościoła dobudowano dwuprzęsłową, podsklepioną nawę boczną oraz przebito przejście pomiędzy transeptem a pomieszczeniem w przyziemiu wieży. W ten sposób zachodnia część kościoła utworzyła niejako trójnawową, halową budowlę. Celem wzmocnienia wieży w jej południowym narożniku wzniesiono dwie przypory.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Czerner O., Rozpędowski J., Bolków i Świny, Wrocław 1960.

Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.