Bolesławiec Śląski – miejskie mury obronne i zamek

Historia

   Bolesławiec pojawił się w źródłach pisanych w 1202 roku, pośród innych grodów kasztelańskich. Dogodne położenie przy ważnej drodze handlowej z Krakowa przez Wrocław, Legnicę do Zgorzelca i dalej na zachód spowodowało intensywny rozwój  i nadanie praw miejskich przez księcia Bolesława Rogatkę przed 1251 rokiem. Zapewne wówczas osadę umocniono obwarowaniami drewniano – ziemnymi. Wznieść je mięli mieszczanie przy wydatnej pomocy finansowej miejscowej gminy żydowskiej.
   Murowane obwarowania miejskie w Bolesławcu wzniesiono na miejscu starszych  w pierwszej połowie XIV wieku. Nie były one jednak wystarczającym zabezpieczeniem m.in. przed husytami. Dlatego w 1430 roku Bolesławiec zawarł porozumienie z Lwówkiem o udzielaniu sobie wzajemnej pomocy w razie napaści, wzorując się na łużyckim związku zrzeszającym od połowy XIV wieku Sześć Miast. Umowa ta była niezależna od zawartego wcześniej w 1398 roku związku wojskowego 14 miast śląskich, do którego należał także Bolesławiec. Dodatkowo w 1433 roku pogłębiono i zmodernizowano fosy miejskie, a w latach 1479 – 1480 przystąpiono do budowy drugiego obwodu muru z regularnie rozstawionymi basztami i fosą.
   W 1529 roku groźba wojny z Turcją stała się przyczyną dla której wyremontowano obwarowania i wyburzono zabudowania wraz z kościołem przed bramą Mikołajską. Kolejne remonty odnotowane zostały w latach 1643, 1660, 1681, 1724 i 1729, jednak wówczas już ich znaczenie militarne spadło, co uwidoczniło się np. częstym wynajmowaniem baszt mieszczanom na magazyny i zabudowywaniem fragmentów murów budowlami nieobronnymi.
   Zamek bolesławiecki powstał w XIV wieku. W 1594 roku został przejęty przez władze miasta, lecz już w 1642 roku zniszczył go pożar, a całkowitej rozbiórki dokonali okupanci szwedzcy. Podobnie jak zamek, tak i część miejskich obwarowań została rozebrana w XIX wieku przez wojska napoleońskie.

Architektura

   Obwarowania Bolesławca w swej najbardziej rozwiniętej postaci składały się z podwójnego pierścienia murów obronnych zbliżonych w planie do owalu. Starszy wewnętrzny pierścień z pierwszej połowy XIV wieku wzmocniony był dość regularnie rozstawionymi czworobocznymi basztami wykuszowymi, początkowo otwartymi od strony miasta. Młodszy, zewnętrzny pierścień z XV wieku był niższy, a jego mur wzmacniały baszty półokrągłe, przystosowane do użycia broni palnej. Na zewnątrz dodatkową ochronę zapewniała nawodniona fosa oraz otaczające miasto od południa stawy, zasilane wodą z pobliskiego źródła i ze Złotego Strumienia.
   Droga do miasta wiodła przez trzy bramy: Górną, Dolną i Mikołajską. Bramy budowane były na planie prostokąta lub kwadratu ze sklepionymi przejazdami bramnymi i być może mniejszymi furtami dla pieszych. Ponad nimi znajdowały się pomieszczenia dla straży, która zobowiązana była do zamykania wrót o określonych godzinach, a także w dni targowe, w celu utrudnienia ruchu złodziejom i oszustom. Ważniejszymi były umieszczone przy głównym trakcie bramy Górna i Dolna, bogaciej wyposażone w detale kamieniarskie, szczególnie w grupy rzeźb o tematyce religijnej. Prawdopodobnie w XV wieku zostały one przedłużone szyjami, celem połączenia z zewnętrznym obwodem murów.
   Zamek wysunięty był przed obwód fortyfikacji miejskich, na niewielkim wzniesieniu w południowo – zachodniej części miasta i tworzył z nimi wspólny system obronny. Posiadał on trzy skrzydła z dużą wieżą od północnego wschodu.

Stan obecny

   Najlepiej zachowane fragmenty obwarowań można obecnie obejrzeć przy ul.  Mickiewicza, Kubika, czy al. Partyzantów. Zachowała się także baszta, w której mieści się siedziba Bolesławieckiego Towarzystwa Fotograficznego. Zamek bolesławiecki nie przetrwał do czasów współczesnych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bachmiński J., Bolesławiec, Warszawa 1970.

Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Przyłęcki M., Mury obronne miast Dolnego Śląska, Wrocław 1970.