Bodzentyn – zamek

Historia

   Według relacji kronikarza Jana Długosza zamek murowany wzniósł w drugiej połowie XIV wieku biskup krakowski Florian z Mokrska. Być może wcześniej, zaraz po lokacji miasta w 1355 roku, pierwsze zabudowania drewniane wzniósł jeszcze biskup Bodzęta (Bodzanta), lecz usunięto je w trakcie budowy zamku murowanego, który stał się obronną rezydencja i ośrodkiem administracyjnym dóbr biskupich. W kolejnych wiekach z inicjatywy biskupów krakowskich (Zbigniew Oleśnickiego i Fryderyka Jagiellończyka) prowadzono liczne późnośredniowieczne rozbudowy i modernizacje. Części z nich mógł wymusić pożar z 1413 roku, który uszkodził zamek, a zwłaszcza jego elementy drewniane. W 1572 roku Franciszek Krasiński rozpoczął przebudowę renesansową, którą ukończył pod koniec XVI wieku biskup Piotr Myszkowski.
   Znaczenie zamku zaczęło maleć po 1642 roku, od momentu ukończenia budowy, na polecenie biskupa Jakuba Zadzika, nowego pałacu biskupów w Kielcach. Jeszcze jednak w latach 1657-1691 dokonano przekształceń barokowych, w wyniku których zamek zyskał charakter wygodnej rezydencji pałacowej pozbawionej cech obronnych. Kres świetności przyniósł rok 1797, gdy zamek przejęty został przez władze austriackie, które przekształciły go w spichlerz i szpital wojskowy. Od 1815 roku popadł w ruinę.

Architektura

   Zamek został wzniesiony w zachodniej części miasta, na stromym brzegu Psarki. Prawdopodobnie jego najwcześniejszym elementem była czworoboczna wieża, górą przechodząca w część cylindryczną. W pierwszej połowie XV wieku zamek składał się z muru obwodowego połączonego z miejskimi murami obronnymi oraz z piętrowego budynku przy północnej kurtynie, dostawionego od wschodu do starszej wieży. Wjazd na zamkowy dziedziniec prowadził od strony miasta. Zapewne jeszcze w XV wieku obwarowano południowe podzamcze, otaczając je własnym murem obronnym z czterema lub pięcioma niewielkimi, prostokątnymi basztami.
   Na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono od wschodu trzykondygnacyjne skrzydło mieszkalne (tzw. dom wielki) przylegający do starszego budynku od strony południowej. Była to budowla dwupiętrowa o wymiarach 14×38 metrów, wyposażona w dwie wieżyczki w narożach od strony zachodniej. W kolejnych latach XVI wieku do budynku dostawiono ryzalit wschodni mieszczący kaplicę zamkową.

Stan obecny

   Do cza­sów obec­nych za­cho­wa­ły się frag­men­ty wszyst­kich trzech skrzy­deł bu­dyn­ków miesz­kal­nych, z któ­rych w najlepszym stanie jest skrzy­dło po­łu­dnio­we. Niestety pośród manierystyczno-barokowej zabudowy ciężko znaleźć elementy pierwotnego, średniowiecznego założenia. Zamek udostępniony jest do zwiedzania przez cały rok.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Wróblewski S., Zamki i dwory obronne województwa sandomierskiego w średniowieczu, Nowy Sącz 2006.