Bodzentyn – miejskie mury obronne

Historia

   Mury obronne Bodzentyna zostały wzniesione w latach 1367—1378. Inwestorem murów był biskup Florian Mokrski, a zapewne i późniejsze przebudowy finansowali głównie właściciele miasta. W pierwszym etapie budowy obwód fortyfikacji nie został  zapewne zamknięty. Prace rozpoczęto niewątpliwie od pozbawionej naturalnej obrony strony wschodniej, prowadząc je następnie od północy i południa.  Rozbudowa obwarowań doprowadziła do powiązania i zamknięcia wspólnym pierścieniem fortyfikacji miasta i przebudowanego zamku. Być może główne roboty wykonano w drugiej połowie XV wieku w okresie poważnych inwestycji w mieście. Prace modernizacyjne objęły także istniejące już partie murów miejskich.
    W ciągu XIX wieku mury uległy dewastacji i częściowej rozbiórce. Jeszcze w 1789 roku wzmiankowane były wszystkie trzy bramy miejskie, ale zwracano już uwagę na zły stan murów obronnych. Rozbiórka bram nastąpiła zapewne w pierwszej połowie XIX wieku, wiadomo, że w 1836 roku rozebrano bramę Opatowską. Około 1850 roku obwarowania były poważnie zrujnowane i częściowo obudowane.

Architektura

   Mur obronny w Bodzentynie wzniesiono z łamanego kamienia, z charakterystycznymi warstwami wyrównawczymi co 1,50—1,65 metra grubości. Sądząc z zachowanych fragmentów oraz archiwalnych rysunków mierzył nie mniej niż 7 metrów wysokości. Rodzaj zwieńczenia nie jest niestety znany. Całkowita długość obwodu wynosiła około 1200 metrów.
    Nie wiadomo, czy pierwotnie obwarowania miejskie wzmocnione były basztami. Być może szczątek muru w północno-wschodnim narożniku miasta jest pozostałością baszty. Niewątpliwie natomiast w późniejszym czasie istniała przynajmniej ta jedna baszta od południa, której ostateczny kształt nadał przełom wieku XV i XVI. Znana jest także mała, prostokątna basztka w południowo – zachodnim rogu przedzamcza, którą można datować na przełom XV i XVI wieku.
    Bodzentyn miał dwie bramy miejskie: od wschodu Opatowską, czyli Sandomierską, a od południa Krakowską. Ulice wylotowe do obu bram prowadziły z rynku, na przedłużeniu północnej i zachodniej jego pierzei. O wyglądzie architektonicznym bram nic nie wiemy. Brama Opatowska miała przedbramie, zapewne późniejszego pochodzenia. Trzecia brama, Zamkowa, czyli Senatorska nie miała charakteru bramy miejskiej i prowadziła z miasta do zamku. Pierwotnie była drewniana i została wymurowana dopiero w 1673 roku jako obiekt zamykany, ale nie obronny.

Stan obecny

   W północnej części miasta, na wysokości kościoła, zachował się przeszło stumetrowy (z przerwami) odcinek muru obronnego. Bardziej na wschód, znajduje się trzydziestometrowy fragment muru ze zniszczonym licem zewnętrznym, o wysokości od zewnątrz 2,5 metra, stanowiący obecnie w całości mur oporowy. Od południa istnieje czterdziestometrowy odcinek o wysokości obecnej 3—4 metry.  Z muru dzielącego zamek i miasto zachowały się dwa dłuższe fragmenty. Południowy od przedzamcza, o podobnej strukturze co mur miejski, ma grubość 80 cm.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.