Birów – gród

Historia

   Najstarsze ślady osadnictwa na górze Birów dotyczą schyłku epoki neolitu oraz początku epoki brązu. Wiadomo również, że miejsce to zasiedlali w VI-V w p.n.e. przedstawiciele kultury łużyckiej. Następnie w wiekach IV i V n.e. górę zamieszkiwały plemiona germańskie, a po nich ciągłość osadniczą kontynuowali od VIII wieku Słowianie. Gród spalony został w pierwszej połowie XIV wieku, co prawdopodobnie miało związek z walkami toczonymi między Władysławem Łokietkiem a królem czeskim, Wacławem II. Nie został już więcej odbudowany, natomiast osadnictwo zaczęło rozwijać się na terenie Podzamcza i Ogrodzieńca. 

Architektura

   Osadę łużycką a następnie słowiański gród usytuowano na wzniesieniu, którego centralna, płaska część o wymiarach około 100×50 metrów graniczyła ze skalnymi ostańcami po stronie północnej i południowej, a od północnego – zachodu ze stromymi skarpami. Tak uformowany teren jedyne w miarę dogodne podejście pozostawiał na południowym – wschodzie, choć i tam ścieżka wejściowa pokonywać musiała wysoki stok.
   Osada zbudowana przez przedstawicieli kultury łużyckiej składała się z domostw o konstrukcji słupowej, nie odnaleziono natomiast żadnych śladów po budowlach obronnych, palisadach lub obwałowaniach. Być może ówcześni mieszkańcy uznali że wystarczającym zabezpieczeniem są naturalne warunki terenu lub też późniejsze prace przyczyniły się do zatarcia najstarszych obwarowań.
   Słowianie zdecydowali się na ufortyfikowanie góry od strony północno-zachodniej wałem kamienno-drewnianym oraz od strony wschodniej murem na zaprawie wapiennej. Uzupełniono w ten sposób naturalne ściany tworzone przez ostańce skalne.

Stan obecny

   Obecnie na Górze Birów znajduje się rekonstrukcja grodu średniowiecznego, która niestety nie przybliża nas do rzeczywistego wyglądu dawnych umocnień. Zastrzeżenia budzi m.in. wygląd chaty, umiejscowienie głównej bramy czy wieża strażnicza. Warto mieć nadziej, iż przynajmniej niektóre z tych elementów zostaną w przyszłości poprawione.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Sypek R., Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Warszawa 2003.