Biecz – miejskie mury obronne

Historia

    Osadnictwo na wzgórzu miejskim rozwinęło się na przełomie XIII i XIV wieku, a wkrótce potem założono w tym miejscu miasto. Jego rozwój oparty był głównie na czynniku militarnym; stanowiło bowiem przygraniczny punkt obrony na trasie głównego traktu z Węgier, krzyżującego się w Bieczu z drogą o kierunku równoleżnikowym. Pierwsza wzmianka o Bieczu jako o mieście pochodzi z 1361 roku, a w dwa lata później Kazimierz Wielki potwierdził przywilej miejski na prawie magdeburskim.
    Data budowy murów obronnych w Bieczu nie jest znana. Prace rozpoczęto zapewne przed okresem panowania Kazimierza Wielkiego, może za czasów Władysława Łokietka, gdyż nie wymieniają ich kronikarze Jan Długosz i Janko z Czarnkowa wśród fundacji kazimierzowskich. Pierwsza wzmianka z roku 1399 mówi już o potrzebie reperacji murów, których naprawa była prowadzona w XV wieku. Następne poważne prace wykonano w XVI stuleciu. Oba etapy robót modernizacyjnych doprowadziły do całkowitego przekształcenia dawnych murów oraz budowy nowych baszt i przebudowy bram. Jednak już w latach 1568—1569 mury znalazły się w bardzo złym stanie. Odbudowa — obejmująca m.in. przebudowę zniszczonej bramy — zakończyła się w latach 1610 — 1611, a jej efekty widać na rycinie Hogenberga. Prace przy utrzymaniu obwarowań w należytym stanie trwały do końca XVII wieku. W tym czasie miasto zdobyło się jeszcze na poważne inwestycje, w 1655 roku dokonano bowiem generalnego remontu murów w związku z wojną szwedzką, a w 1657 przebudowano bramę Niższą (wschodnią). W końcu XVIII wieku rozpoczęto rozbiórkę będących w złym stanie umocnień.

Architektura

   Obwód murów obronnych w Bieczu zakreślał nieregularny, wydłużony kształt, uzależniony od formy wzgórza. Jego wschodnia część tworzyła wysunięty cypel, na którym usytuowany był dwór królewski. Długość linii obwarowań wynosiła około 1200 metrów.
   Wygląd pierwotnego muru obronnego nie jest znany. Zbudowany był zapewne z piaskowca lub techniką mieszaną kamienno-ceglaną, grubość muru mieściła się między 1 a 2 metrami. Po przebudowach mur miał proste zakończenie i zaopatrzony był w drewniany, zapewne kryty ganek obrońców oraz strzelnice. Nie wiadomo, czy pierwotny mur był wzmocniony basztami. Wzmianki o nich pochodzą dopiero z początków XVI wieku, jedynie zamknięta wieża w północno-wschodnim narożniku miasta jest zapewne wcześniejsza od innych.
    Miasto miało dwie bramy: od zachodu Wyższą i od wschodu Dolną, zwaną czasem Pilzneńską. W XVI—XVII wieku silnie rozbudowano przedbramia obu bram, szczególnie zachodniej, której system obronny obejmował cztery kolejne, bronione wejścia.

Stan obecny

    Do dzisiaj zachowały się fragmenty muru w okolicach kościoła parafialnego oraz resztki murów z częścią przyziemną kwadratowej baszty koło szpitala św. Ducha. W całości zachowały się jedynie trzy z siedemnastu baszt. Baszta Kowalska zwana też Plebańską, oraz Baszta Radziecka (nazwa pochodzi od rajców bieckich). W obu mieszczą się ekspozycje muzealne. Oprócz tego istnieje dzwonnica niegdyś pełniąca funkcję baszty, zwana Basztą Rzeźnicką. Także niedaleko kościoła znajdują się  fundamenty barbakanu.

pokaż basztę Radziecką na mapie

pokaż basztę Plebańską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.