Besiekiery – zamek

Historia

   Budowę zamku łączy się ze stolnikiem brzeskim Mikołajem Sokołowskim w końcu XV lub na początku XVI wieku. W końcu XVI wieku obiekt należał do Andrzeja Batorego, a w połowie XVII wieku wyremontował go i przebudował wojewoda brzesko-kujawski Jan Szymon Szczawiński. Niestety od XVII – XVIII wieku inwentarze notują postępujący upadek zamku, przyspieszony pożarem w 1731 roku, a następnie rozebraniem górnego piętra. Jeszcze w XIX wieku kryty strzechą dom pełnił funkcje gospodarcze.

Architektura

   Zamek usytuowany został na południowym brzegu bagnistej doliny, na wyspie utworzonej pośrodku sztucznego stawu. Wyspa ta będąca naturalnym wywyższeniem terenu posiadała prostokątny kształt o zaoblonych narożach i wymiarach 60 x 55 metrów. Przy południowym brzegu i w części środkowej miała 6 metrowej wysokości wyniesienie ponad lustro wody, natomiast jej brzegi utworzyły wyraźne skarpy wznoszące się 3,5 metra nad poziomem stawu, choć pierwotnie poziom wody był wyższy. Jednocześnie wyspa znalazła się wyraźnie poniżej wzniesień okalających staw od południa i wschodu.
   Zamek był obiektem późnogotyckim, składającym się z murów obronnych o grubości 2 metrów oraz domu i wieży bramnej, zbudowanych z cegły na kamiennym fundamencie. Całość czworoboku mierzyła 38×40 metrów. Pierwotnie jego mury obwodowe znajdowały się tuż przy lustrze wody, której poziom dopiero po pewnym czasie uległ obniżeniu. Wieńczył je chodnik dla obrońców, który znajdował się na wysokości około 3,9 metra. Jego szerokość wynosiła około 0,8 metra, natomiast całkowita wysokość muru obronnego szacowana jest na około 6 metrów. Nie ma pewności jak był pierwotnie zwieńczony, jednak obecność ściany osłonowej chodnika od strony dziedzińca sugeruje, iż cały mur przykryty był zadaszonym gankiem, co potwierdzałyby znaleziska średniowiecznej dachówki w jego pobliżu.
   Jednotraktowy główny dom zamkowy posiadał dwa lub trzy mieszkalne poziomy po cztery izby każdy. Zachodnia część prawdopodobnie była podpiwniczona.Ściany zewnętrzne budynku otrzymały 2 metry grubości, tyle samo ile mury obwodowe zamku, natomiast ściana południowa, będąca elewacją od strony dziedzińca, była nieco cieńsza i miała 1,8 metra grubości, mniej więcej tyle samo ile ścianki działowe. Wewnątrz dwa pomieszczenia środkowe przyziemia otrzymały sklepienia krzyżowo – żebrowe, a izby skrajne drewniane stropy, w pomieszczeniu wschodnim oparte na jednej dużej belce i centralnym słupie. Izba zachodnia prawdopodobnie ogrzewana była piecem umieszczonym w położonej poniżej piwnicy, o czym świadczą kanały odprowadzające ciepłe powietrze umieszczone w ścianach. Podobne kanały odnaleziono w ścianie północnej pomiędzy oboma pomieszczeniami wschodnimi. Komunikację zapewniały schody w jednym z pomieszczeń środkowych i przejście na drugiej kondygnacji w południowo – wschodnim narożniku prowadzące na chodnik w koronie muru obronnego.
   Wieża bramna była w całości wysunięta poza obwód murów. Posiadała cztery kondygnacje: dwie dolne na planie kwadratu oraz dwie górne ośmioboczne. Umieszczony w przyziemiu przejazd bramny o 3 metrach szerokości sklepiono kolebkowo, podobnie jak wyższą kondygnację, natomiast dwie górne otrzymały stropy drewniane. Do wieży bramnej prowadził drewniany, dość wysoko zawieszony nad stawem most.
   W połowie XVII wieku ściany zostały pokryte tynkami, niektóre otwory okienne poszerzone, w południowej części obok wieży dostawiono dwa nowe, niskie budynki gospodarcze (zapewne stajnia i wozownia), a przy wschodniej i zachodniej kurtynie murów utworzono arkady. Przebudowy te zatarły późnogotycką surowość założenia zamkowego.

Stan obecny

   Zamek zachowany jest w formie trwałej ruiny otoczonej nawodnioną fosą. Widoczny jest pełen obwód murów oraz ruina głównego domu zamkowego z zaznaczonymi podziałami wewnętrznymi oraz około 18 metrowej wysokości fragment wieży bramnej. Po przeprowadzeniu działań konserwatorskich zamek udostępniono do zwiedzania. Wstęp wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1984.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Kajzer L. Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej, Warszawa 2004.
Zamki środkowopolskie. Część I, Besiekiery, Lutomiersk, Dom Stary w Łęczycy, red. T.Poklewski [w:] Acta Archeologica Lodziensia, nr 26, Łódź 1977.