Baranów Sandomierski – zamek

Historia

Pierwszy, dziś już nieistniejący zamek, powstał w XV wieku z fundacji Jakuba herbu Grzymała i miał najprawdopodobniej formę kamiennej wieży mieszkalno – obronnej. Jej relikty odkryto na dziedzińcu dzisiejszego zamku. Około 1569 roku został rozebrany przez jednego z kolejnych właścicieli – Rafała Leszczyńskiego herbu Wieniawa. Wzniósł on renesansowy dwór obronny, wtopiony obecnie w zachodnie skrzydło założenia, które przetrwało do naszych czasów. Rozbudowa dworu nastąpiła w latach 1591-1606 według projektu Santi Gucciego w czasie gdy właścicielem był wojewoda brzesko-kujawski Andrzej Leszczyński. W takiej formie zamek szczęśliwie przetrwał okres najazdu szwedzkiego w 1655 roku. Kolejną rozbudowę przeprowadzono około 1695 roku według projektów Tylmana  z Gameren, zamieniając wystrój wnętrz, zwieńczenia baszt i wprowadzając umocnienia bastionowe, które zastąpiły mur kurtynowy. Jednak z końcem XVIII wieku umocnienia Baranowa straciły na znaczeniu, a fortyfikacje rozebrano w pierwszej połowie XIX wieku.

Architektura

Najstarsze, średniowieczne założenie miało formę kamiennej wieży mieszkalno – obronnej. Renesansowy dwór obronny zbudowany był na planie prostokąta i miał dwie bądź cztery baszty alkierzowe usytuowane w narożach. W trakcie przebudowy z końca XVI, początku XVII wieku do istniejącego kasztelu dostawiono skrzydła północne i wschodnie, zamykając dziedziniec parawanową ścianą i ryzalitem bramnym od południa. Wschodnie skrzydło dla zachowania regularności uzupełniono narożnymi basztami, a wnętrze otoczono krużgankami. Umocniono także przedzamcze, nieistniejącym już dziś murem kurtynowym.

Stan obecny

Zamek w obecnym kształcie jest jednym z najlepiej zachowanych obiektów renesansowych w Polsce, często ze względu na podobieństwo nazywany “Małym Wawelem”.  Relikty XV-XVI wiecznego kasztelu ukryte są w zachodnim skrzydle założenia, wyróżniającym się grubszymi murami, odmiennym połączeniem baszt z murami oraz skromniejszą dekoracją portali okiennych. Zamek udostępniony jest do zwiedzania od 1 listopada do 31 marca w godz. 9.00 – 18.00, od 1 kwietnia do 30 września w godz. 9.00 – 18.00, a w październiku w godz.  9.00 – 17.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne ziemi sandomierskiej, Warszawa 2003.