Babice – zamek Lipowiec

Historia

    Pierwsze umocnienia, zapewne jeszcze drewniane powstały na wzgórzu położonym na północ od wsi Babice w XIII wieku, na ówczesnej granicy Małopolski i księstwa raciborsko-opolskiego. Początkowo służyły za gniazdo rozbójników łupiących okoliczne wsie i trakty. Po zdobyciu przez wojska książęce, Babice od połowy XIII wieku znajdowały się w rękach biskupów krakowskich. Wtedy właśnie biskup Prandota miał zbudować nowy zamek z być może murowaną wieżą, której najstarsze partie pochodzą z tego okresu. Zamek poświadczony jest przez dokument biskupa Jana Muskaty z 1303 roku. W kolejnych latach systematycznie rozbudowywany i umacniany, prócz funkcji obronnych pełnił także rolę centrum administracyjnego dóbr biskupich, a od XV wieku zaczął być wykorzystywany jako więzienie. Nowa funkcja wprowadziła zmiany w wyglądzie, gdyż wiele komnat przebudowano na cele.
    XVII wiek w dziejach warowni przyniósł wiele klęsk. Pożar z roku 1629 zniszczył całą drewnianą zabudowę oraz uszkodził przedbramie i zamek górny. Kolejny pożar spowodowali w 1655 roku Szwedzi, uchodzący po okresie okupacji. Remont i częściową odbudowę przeprowadzono dopiero w 1732 roku, przystosowując zabudowania zamkowe do urządzenia domu poprawczego dla niepokornych i łamiących prawo księży. Role tą spełniał do 1789 roku kiedy to przejęty został przez władze austriackie. Od tego czasu stopniowo popadał w ruinę.

Architektura

    Najstarszą część zamku stanowi cylindryczna wieża kamienna o średnicy 9 metrów. Była ona głównym trzonem obrony zapewniającym jednocześnie doskonałą widoczność. W jej dolnej części umieszczono loch więzienny. Rozbudowy z XV wieku doprowadziły do powstania wokół niej czworobocznego założenia. Równocześnie wieżę podwyższono i przystosowano do użycia artylerii. Wjazd do zamku górnego prowadził przez most zwodzony, ponad szeroką fosą, pierwotnie o głębokości około 7 metrów. Podzamcze otoczono kamiennym murem obwodowym z wieżą bramną. Dodatkowo w XVI wieku wzmocniono północną stronę dobudowując dwie półbaszty.

Stan obecny

    Zamek obecnie znajduje się w postaci trwałej, dobrze zachowanej ruiny bez znaczących zniekształceń pośredniowiecznych.  Przystosowany jest do zwiedzania m.in. z możliwością wejścia na wieżę-stołp, zwiedzenia cel więziennych oraz małego muzeum. Udostępniony do zwiedzania od 1 marca do 31 października w godz. 8.00-18.00, a od 1 listopada do 28/29 lutego w godz. 8.00-15.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Sypek R., Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Warszawa 2003.