Rauna – zamek biskupi Ronneburg

Historia

   Zamek Ronneburg był jedną z najokazalszych warowni arcybiskupstwa ryskiego. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1381 roku, lecz jego budowa musiała rozpocząć się znacznie wcześniej, prawdopodobnie w trzeciej ćwierci XIII wieku. Najczęściej przyjmuje się rok 1262, wymieniany w źródłach nowożytnych. Ronneburg podobnie jak inne zamki biskupie, na przestrzeni wieków kilkakrotnie zajmowany był przez wojska zakonu krzyżackiego, nie doprowadziło to jednak do poważniejszych zniszczeń budowli. W XV i XVI wieku obwarowania zamku zostały za to rozbudowane i przystosowane do użycia broni palnej. Najpoważniejsze prace przeprowadzono za rządów arcybiskupa Jaspera Linde na początku XVI stulecia. Nie uchroniły one jednak warowni od późniejszych zniszczeń. W 1556 roku Ronneburg  zajęły wojska krzyżackie, a następnie moskiewskie. Po ich wyparciu zamek stał się częścią Rzeczypospolitej. W XVII wieku był przedmiotem walk między Polską, Szwecją a Rosją, co doprowadziło do najcięższych spustoszeń w latach 1657-1658. W 1683 roku władze szwedzkie wykreśliły Ronneburg z listy fortyfikacji i nakazały rozebrać większość jego umocnień.

Architektura

   Zamek w XIV wieku składał się z pojedynczego dziedzińca o prostokątnym kształcie, z trzema podpiwniczonymi skrzydłami usytuowanymi wzdłuż murów. Całość miała około 47,4 metra długości oraz 35,5 metra szerokości. Pozbawiona zabudowań strona północna osłonięta była jedynie pojedynczą kurtyną muru, w której zachodniej części znajdowała się brama. Obok niej, w północno – zachodnim narożniku zamku wzniesiono czworoboczną wieżę, będącą najważniejszym elementem systemu obronnego. Parter zabudowań tradycyjnie zajmowany był przez pomieszczenia gospodarcze i pomocnicze, natomiast komnaty reprezentacyjne znajdowały się na pierwszym piętrze. W skrzydle południowym były to dwa refektarze, w skrzydle zachodnim pomieszczenia dla gości lub prywatne komnaty biskupa, skrzydło wschodnie natomiast mieściło dużych rozmiarów salę audiencyjną oraz dwuprzęsłową kaplicę w północnej części. Komunikację zapewniał zewnętrzny krużganek, pierwotnie drewniany, następnie murowany. Elementem wyróżniającym zamek górny od innych warowni biskupich i krzyżackich było częściowe użycie drewna przy podwyższeniu górnych kondygnacji zamku oraz jednospadowy dach schodzący do wewnątrz, zamiast tradycyjnej formy dwuspadowej.
   Od strony północno – wschodniej zamku górnego rozciągało się przedzamcze, początkowo nie ufortyfikowane, następnie obwiedzione murem do którego wewnętrznych ścian dostawiono podłużne zabudowania gospodarcze. W XV i XVI wieku wraz z całym zamkiem zostało ono obwarowane nowym pierścieniem zewnętrznych murów, wyposażonych w co najmniej pięć półokrągłych baszt, z czego trzy znajdowały się od południa, a po jednej od zachodu i północnego – wschodu. Nowe obwarowania wydzieliły obszar międzymurza, poza fragmentem północno – zachodnim zamku, gdzie z powodu stoków wzgórza nie było już wystarczająco dużo miejsca. Ochraniało ono zarówno zamek górny jak i podzamcze, a na jego terenie wyrosły zabudowania gospodarcze oraz budynki straży i służby. Dodatkowym elementem obrony była umieszczona od południowego – zachodu, wolnostojąca cylindryczna wieża oraz spełniające funkcję fosy stawy rybne, osłaniające zamek od południa i wschodu. Niekonwencjonalnym rozwiązaniem był główny wjazd do zamku, poprowadzony częściowo pod ziemią, w długości zewnętrznego muru wschodniego.

Stan obecny

   Ponieważ prace rozbiórkowe z XVII wieku objęły głównie elementy obronne, obecnie z zamku przetrwały spore fragmenty części reprezentacyjnej zamku górnego. Wyróżnia się również dolna część głównej, czworobocznej wieży, zachowana mniej więcej do poziomu trzeciej kondygnacji. Z dawnego przedzamcza i obwarowań zewnętrznych pozostały jedynie skromne, kamienne relikty.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Alttoa K., Bergholde-Wolf A., Dirveiks I., Grosmane E., Herrmann C., Kadakas V., Ose J., Randla A., Mittelalterlichen Baukunst in Livland (Estland und Lettland). Die Architektur einer historischen Grenzregion im Nordosten Europas, Berlin 2017.

Borowski T., Miasta, zamki i klasztory. Inflanty, Warszawa 2010.
Turnbull S., Crusader Castles Of The Teutonic Knights. The Stone Castles Of Latvia And Estonia 1185-1560, Oxford 2004.
Tuulse A., Die Burgen in Estland und Lettland, Dorpat 1942.