Historia
Grobowiec zbudowany został w okresie neolitu. Wzniesiony został przez zamieszkującą wówczas Irlandię społeczność pasterską lub wczesnorolniczą, która musiała już posiadać podział klanowy z przypisaniem do konkretnego terytorium i ograniczony koczowniczy tryb życia, a w efekcie przywiązanie do ziemi oraz organizację potrzebną do wznoszenia dużych budowli, wymagających połączonego wysiłku całej lokalnej społeczności. Grobowiec prawdopodobnie nie był wykorzystywany dłużnej niż w później epoce kamienia i utracił znaczenie najpóźniej w epoce brązu, wraz z pojawieniem się nowych metod pochówku.
Architektura
Grobowiec tworzył kamienny kopiec, stanowiący ochronę dla umieszczonej w środku komory pochówkowej. Miał w planie kształt zbliżony do owalu, lekko wydłużonego na osi wschód-zachód. Jego fasada tradycyjnie zwrócona była ku wschodzącemu słońcu, z dwoma obłymi wybrzuszeniami flankującymi niewielki dziedzińczyk, być może wykorzystywany do celów rytualnych. Wnętrze komory grobowej miała około 1,5 metra długości i od 0,9 metra do 1,5 metra szerokości, ze zwężającą się częścią zachodnią. Zorientowana została dłuższymi bokami mniej więcej na osi wschód-zachód, przy czym wejście skierowano na wschód (z niewielki odchyleniem ku południowi).
Komora grobowa stanowiła tak zwany typ portalowy, a więc jej fasadę wejściową stanowiły dwa głazy flankujące wejście o wysokości około 1,5 metra, ustawione dłuższymi bokami w pionie. Za nimi dwa podłużne i wąskie kamienie ułożono dłuższymi bokami horyzontalnie, celem utworzenia ścian wzdłużnych komory, podczas gdy trzeci krótszy kamień stanowił tylne zamknięcie. Na owych trzech kamieniach tworzących ściany komory grobowej nałożona została kamienna płyta, będąca zadaszeniem tylnej części komory. Przednią część nakryto natomiast wyjątkowo masywnym głazem o wymiarach 2,6 × 2,1 metra i średniej grubości około 1,1 metra, ważącym w przybliżeniu 17 ton. Po stronie wschodniej oparty został on na kamieniach portalowych, a po stronie zachodniej na płycie zadaszenia tylnej części komory. Jako że kamienie portalowe były wyższe, olbrzymi głaz został znacznie pochylony ku zachodowi. Najmniejszy z kamieni wykorzystanych do budowy komory zamknął wejście pomiędzy kamieniami portalowymi.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się dawna komora grobowa, będąca obecnie okazałym dolmenem, pozbawionym większości otaczającego ją kopca (jego pozostałości widoczne są na poziomie gruntu, w postaci porośniętego trawą rumowiska drobniejszych kamieni). Nachylenie masywnego głazu wieńczącego mogłoby wskazywać na późniejsze przekształcenia lub uszkodzenia komory grobowej, jest to jednak pierwotny, zamierzony przez budowniczych efekt, a cała konstrukcja zachowała się w bardzo dobrym stanie. Dolmen znajduje się pomiędzy prywatnymi działkami, ale ścieżka odchodząca od drogi Greengraves ku północy, umożliwia dotarcie do niego bez potrzeby naruszania pola.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Borlase W., The dolmens of Ireland, London 1897.
Ó’Nualláin S., Irish Portal Tombs: Topography, Siting and Distribution, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 113/1983.
Shee Twohig E., Irish Megalithic Tombs, Haverfordwest 1990.