Historia
Wieża zbudowana została z fundacji rodziny Laffan, właścicieli większej części parafii Graystown w okresie późnego średniowiecza. Dzierżyli oni wieżę i sąsiednie zabudowania do czasu nieudanego powstania irlandzkich katolików z lat 40-tych XVII wieku. W 1659 roku właścicielami Graystown byli już dwaj Anglicy: Giles Cooke i Edward Pippen, którzy musieli uzyskać miejscowe dobra po wielkich zmianach własnościowych, jakie na terenie Irlandii wprowadziła wojskowa interwencja Olivera Cromwella. Pomimo restauracji króla Karola II w 1660 roku, Laffanowie nie zdołali odzyskać Graystown. Nie wiadomo, czy nowi właściciele zamieszkiwali wieżę, czy też została ona porzucona na rzecz wygodniejszej rezydencji już w drugiej połowie XVII wieku.
Architektura
Wieża zbudowana została na wschodnich stokach płytkiej doliny rzeki Clashawley, której koryto odległe było o około 240 metrów. Od zachodu zabezpieczała ją niezbyt wysoka, ale stroma skalista skarpa, natomiast od wschodu sąsiadował z nią dziedziniec o wymiarach około 65 × 55 metrów, na terenie którego musiała się znajdować zabudowa gospodarcza. Droga dojazdowa i brama do Graystown znajdowała się po stronie północnej. Sama wieża miała wymiary 12,9 × 8,8 metrów, z dłuższymi bokami na osi północ-południe. Jej mury wzniesiono ze zgrubnie ciosanego wapienia, opracowanego od strony lica do formy bloków o zróżnicowanej wielkości. W narożnikach mury wieży wzmocniono dokładniej przyciętymi ciosami, w przyziemiu skarpą cokołową.
Otwory okienne wieży były wąskie i rozmieszczone nieregularnie. Większość stanowiły prostokątne szczeliny, fazowane od strony zewnętrznej i rozglifione do wnętrza. Najważniejsze pomieszczenia doświetlały nieco wyższe, ale również wąskie okna z lancetowatymi zamknięciami i oślimi grzbietami. Otwór wejściowy umieszczono w zachodniej części ściany północnej. Ujęty został on ostrołucznym portalem z drzwiami blokowanymi ryglem zasuwanym do otworu w murze. Jego ochronę zapewniał też wykusz machikułowy, nadwieszony na poziomie przedpiersia wieży. Portal wyposażono w dwa uskoki, dlatego oprócz drzwi mieścić się w nim musiała także żelazna krata, zamykane łańcuchem przeciąganym przez otwór w ościeżu.
Wnętrze wieży podzielone było na pięć kondygnacji, w obrębie których znajdowały się główne pomieszczenia o prostokątnych rzutach i mniejsze, również prostokątne komory osadzone w grubości masywnego muru północnego. Ponadto w murze w narożniku północno-wschodnim osadzona została cylindryczna klatka schodowa, łącząca wszystkie kondygnacje. Większość głównych pomieszczeń przykrywały drewniane stropy, jedynie trzecia kondygnacja zwieńczona była sklepieniem kolebkowym, powyżej którego grubość murów obwodowych była wyraźnie mniejsza. Najwyższa kondygnacja mogła być otwarta na więźbę dachową, wokół której przebiegał chodnik straży, ukryty za przedpiersiem z krenelażem.
W przyziemiu wieży, za portalem wejściowym korytarzowy przedsionek łączył się z komorą, czy też raczej nieoświetloną wnęką dla strażnika, obok której trzeba było przejść idąc do klatki schodowej i głównego pomieszczenia. Niewykluczone że w ścianie pomiędzy głównym pomieszczeniem a przedsionkiem znajdował się otwór strzelecki. Główne pomieszczenie przyziemia doświetlały trzy szczeliny, obok których w ścianie zachodniej i wschodniej umieszczono dwie półki ścienne. Brak ogrzewania i latryn, a także słabe oświetlenie wskazywałyby, że parter, jak w większości irlandzkich domów wieżowych, wykorzystywany był jako spiżarnia.
Druga i trzecia kondygnacja wieży miały podobny układ. W obu w grubości muru czołowego znajdowały się podsklepione komory, przy czym ta na drugiej kondygnacji była połączona z klatką schodową, a komora na trzeciej z głównym pomieszczeniem. Wskazywałoby to na funkcję obronno-strażniczą komory drugiej kondygnacji, natomiast komora trzeciej kondygnacji mogła być wykorzystywana jako sypialnia. Główne pomieszczenie drugiej kondygnacji doświetlały prawdopodobnie trzy szczelinowe okna. Ponadto w murach wzdłużnych znajdowały się dwie ścienne półki. Trzecia kondygnacja, w odróżnieniu od dwóch niższych, była już mieszkalna, gdyż wyposażono ją w kominek w ścianie wschodniej. W grubości ściany zachodniej znajdował się wąski korytarz lub komora, przypuszczalnie o funkcji latryny.
Czwarta kondygnacja mieściła komorę w grubości muru czołowego i główne pomieszczenie. Ponadto z klatki schodowej dostępny był korytarz biegnący w poprzek wieży, zakończony od zachodu latryną. Główne pomieszczenie mogło być skomunikowane z klatką schodową korytarzykiem w ścianie wschodniej, lub ewentualnie za pomocą osobnych schodów z górnego lub niższego pietra. Podobnie jak niższe piętro mogło być ogrzewane kominkiem w ścianie wschodniej. Główne pomieszczenie piątej kondygnacji dostępne było bezpośrednio z klatki schodowej. W grubości jego ściany północnej również znajdowała się mniejsza komora.
Stan obecny
Wieża jest dziś częściową ruiną, pozbawioną zawalonej ściany południowej i dwóch najwyższych kondygnacji, za wyjątkiem frontowej partii północnej. W ocalałych elewacjach widocznych jest kilkanaście pierwotnych otworów okiennych i portal wejściowy. Widoczne są jeszcze dwa wsporniki po wykuszu machikułowym, ale większość przedpiersia ulegał już degradacji. Sklepienie trzeciej kondygnacji w większości uległo zawaleniu, za wyjątkiem północnego fragmentu. W północnej części założenia zachował się odcinek muru dawnego dziedzińca, wraz ze ścianą szczytową wczesnonowożytnego budynku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cairns C., The tower houses of county Tipperary, Dublin 1984.
Clutterbuck R., The Settlement and Architecture of Later Medieval Slieveardagh, County Tipperary, vol. II, Dublin 1998.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.