Historia
Wieża mieszkalna na terenie dóbr Grantstown zbudowana została w późnym okresie średniowiecza, prawdopodobnie jako jeden z wielu domów wieżowych możnego rodu de Burgo. W późnych latach XVI wieku przeszła na własność earlów Ormond z rodziny Butler. Funkcje mieszkalne utracić mogła wkrótce po nieudanym powstaniu irlandzkich katolików z lat 40-tych XVII wieku i interwencji wojskowej angielskich wojsk Olivera Cromwella.
Architektura
Wieża zbudowana została na niewielkim wzniesieniu o łagodnych zboczach, po północno-wschodniej stronie strumienia. Założono ją na planie prostokąta o długości około 10 metrów i szerokości 8,8 metra, z dłuższymi bokami na osi wschód-zachód. Podstawę wieży wzmocniła wydatna skarpa cokołowa, sięgająca prawie pełnej wysokości pierwszej kondygnacji. Korona murów tradycyjnie zaopatrzona została w blankowane przedpiersie, otaczające chodnik straży, który z kolei otoczył zadaszenie najwyższej kondygnacji. Mury wzniesiono z wapiennego kamienia łamanego i częściowo opracowanego od strony lica. Narożniki wzmocniono ciosami, przy czym z nieznanych powodów w dolnej części umieszczono ciosy nieco mniejsze i mniej regularne.
Otwory okienne wieży rozmieszczono na wszystkich elewacjach nieregularnie. Były one nieliczne, zwłaszcza w wejściowej elewacji północnej, wszędzie bardzo wąskie i rozglifione do wnętrza. Na zewnątrz rozglifiono jedynie otwory przyziemia, być może celem nieco lepszego doświetlenia tej kondygnacji, przy zachowaniu wąskich prześwitów. Najmniej ważne pomieszczenia i przestrzenie takie jak klatka schodowa doświetlały proste szczeliny. Okna głównych pomieszczeń były nieco szersze, prostokątne, fazowane od zewnątrz. Te które przepruto na mieszkalnych piętrach zostały zamknięte ozdobnymi oślimi grzbietami. Jedno z okien uzyskało formę dwudzielną. Ostrołuczny portal wejściowy umieszczono w elewacji północnej, co było niecodziennym rozwiązaniem, bowiem częściej wejścia znajdowały się w krótszych ścianach irlandzkich domów wieżowych. Ochronę wejścia stanowił nadwieszony na przedpiersiu wykusz machikułowy.
Wnętrze wieży podzielone było na pięć kondygnacji. Mniej więcej w połowie wysokości budynek rozdzieliło półkoliste sklepienie kolebkowe, założone nad trzecią kondygnacją, co zapewne usztywniło i wzmocniło całą konstrukcję, bez zbędnego obciążenia ścian. Powyżej sklepienia mury obwodowe uzyskały nieco mniejszą grubość, dzięki czemu dwie najwyższe kondygnacje były obszerniejsze. Pomieszczenia na pierwszych dwóch kondygnacjach i na kondygnacji czwartej przykryto drewnianymi stropami. Najwyższe piętro prawdopodobnie otwierało się na więźbę dachową. Oprócz głównych pomieszczeń, w grubości murów znajdowały się liczne wąskie komory i korytarze, pełniące rolę latryn i być może sypialni. We wschodniej ścianie utworzono je nawet na dwóch poziomach odpowiadających najwyższej kondygnacji. W pasze sklepienia umieszczono ukrytą komorę, schowek lub celę, dostępną wyłącznie przez właz z góry. Przedsionek przy wieży połączono z komorą przeznaczoną dla strażnika lub odźwiernego. Komunikację pionową zapewniono w wieży klatką schodową, zaczynającą się prostym biegiem schodów i przechodzącą w część spiralną w narożniku północno-wschodnim.
Przyziemie wieży zapewne pełniło rolę gospodarczą, jako skład i spiżarnia do przechowywania pożywienia i trunków. Było ono słabo oświetlone i nieogrzewane, ale w ścianie południowej mieściło dwie duże wnęki z odcinkowymi zamknięciami, nie powiązane z żadnym otworem. Ich jedyną rolą mogła być chęć powiększenia przestrzeni magazynowej. Druga kondygnacja, pomimo że była nieco lepiej doświetlona, musiała mieć funkcję pomocniczą, była bowiem niska i nieogrzewana. Zapewniony w niej był dostęp do otworu tak zwanej mordowni, skierowanej na przedsionek za portalem wejściowym w przyziemiu. Główne pomieszczenia mieszkalne musiały znajdować się na poziomie najobszerniejszych i wyposażonych w największe okna dwóch najwyższych piętrach.
Stan obecny
Wieża jest dziś w pełni odnowioną i zadbaną budowlą, udostępnianą do wynajęcia jako obiekt noclegowy. Obecny stan wieża zawdzięcza Jörgowi Schneidereit i jego żonie, którzy własnym nakładem wyremontowali podupadłą budowlę, odtworzyli zniszczone elementy (np. część ościeży okiennych, przedpiersie, klatka schodowa, stropy) i zabezpieczyli elewacje tynkami, podobno przy zastosowaniu dawnych technik i materiałów budowlanych podobnych do pierwotnych. Malowniczości Grantstown dodają trzy wzniesione przy wieży domki o konstrukcji szkieletowej, zapewniające dodatkowe pomieszczenia do wynajęcia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cairns C., The tower houses of county Tipperary, Dublin 1984.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.