Historia
Wieża Grantstown zbudowana została w XVI wieku, przypuszczalnie z fundacji lordów Upper Ossory. W 1653 roku, po zmianach własnościowych spowodowanych nieudanym powstaniem irlandzkich katolików i angielską interwencją wojskową Olivera Cromwella, należała już do protestanckiego kapitana, niejakiego Gilberta Rawsona. Przed 1691 rokiem przeszła na własność Edmunda Morrisa, a następnie w 1696 roku została podarowana przez króla Wilhelma III Richardowi i Edwardowi Fitzpatrickom. Prawdopodbnie w XVIII wieku została porzucona i popadła w ruinę.
Architektura
Wieża zbudowana została na płaskim terenie, jedynie lekko opadającym w stronę jeziora, usytuowanego w odległości około 300 metrów po stronie północno-wschodniej. Założona została na planie koła, formie niezbyt dogodnej dla budowli mieszkalnych, ale z bliżej nieznanych względów dość popularnej na terenie Irlandii. Uzyskała średnicę 11,3 metrów i masywne mury obwodowe. Podstawa wieży ujęta została niewydatną skarpą cokołową, natomiast korona murów zwieńczona została przedpiersiem, oddzielonym od pozostałych części elewacji gzymsem. Na przedpiersiu nadwieszono co najmniej trzy wykusze machikułowe. Jako materiał budowlany wykorzystany został nieregularny kamień łamany, w miarę możliwości układany różnymi warstwami.
Wejście do wieży znajdowało się po stronie północno-wschodniej na poziomie gruntu. Prowadziło do przedsionka w grubości muru, z którego nietypowo zakręcało się w prawą stronę do kolejnej korytarzowej sieni, na wprost połączonej z głównym pomieszczeniem, a z boku z krótkim, poprowadzonym pod skosem korytarzykiem, wiodącym do spiralnej klatki schodowej. Przyziemie stanowiło niewielką kolistą w planie przestrzeń, doświetlaną tylko dwoma szczelinowymi, rozglifionymi do wnętrza otworami: południowo-zachodnim i północno-zachodnim. Druga kondygnacja wieży również miała rzut kolisty. Oświetlana była prawdopodobnie trzema wąskimi oknami, w odróżnieniu od przyziemia, w środku otwierającymi się na szerokie wnęki. Klatka schodowa na poziomie drugiej kondygnacji łączyła się z głównym pomieszczeniem i z komorą w grubości muru, umieszczoną tuż nad wejściem. Pierwsza i druga kondygnacja prawdopodobnie pełniły funkcje gospodarcze (spiżarnia) i pomocnicze (niemieszkalne).
Pomieszczenia na trzeciej i czwartej kondygnacji miały plan pięcioboczny, natomiast najwyższa, piąta kondygnacja była prawie czworoboczny, co predysponowałoby je już do pełnienia funkcji mieszkalnych, przy czym czwarta kondygnacja przykryta była sklepieniem, w odróżnieniu od rozdzielonych drewnianymi stropami pozostałych pięter. Zarówno trzecia, jak i czwarta oraz piąta kondygnacja dysponowały w grubości muru mniejszymi komorami, z których część mogła pełnić funkcje latryn. Ogrzewanie głównych pomieszczeń zapewniały kominki. Oświetlenie zapewniały czworoboczne okna, z których część w narożnikach wnęk wyposażono w strzelnice dla ręcznej broni palnej.
Stan obecny
Wieża jest dziś częściową ruiną, pozbawioną części wschodniej, zawalonej powyżej pierwszej kondygnacji. Niestety liczne pęknięcia murów zagrażają kolejnym zniszczeniom cennego zabytku. W okresie nowożytnym wieża przechodziła częściowe przekształcenia (np. przebite wejścia na poziomie pierwszego piętra, łączące wieżę z dobudowaną sąsiednią rezydencją), ale zasadniczo przetrwała w stanie z XVI wieku. Obecnie prawdopodobnie znajduje się na prywatnym terenie, dojście w jej pobliże może więc wymagać uzyskania pozwolenia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Fitzpatrick M., The County Laois Rental Roll of Richard and Edward Fitzpatrick, 1679-1697, „Journal of the Fitzpatrick Clan Society”, 5/2024.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.