Historia
Grobowiec Goward zbudowany został w okresie późnego neolitu. Wzniesiony został przez zamieszkującą wówczas Irlandię społeczność pasterską lub wczesnorolniczą, która musiała już posiadać podział klanowy z przypisaniem do konkretnego terytorium i ograniczony koczowniczy tryb życia, a w efekcie przywiązanie do ziemi oraz organizację potrzebną do wznoszenia dużych budowli, wymagających połączonego wysiłku całej lokalnej społeczności. Grobowiec prawdopodobnie nie był wykorzystywany dłużnej niż w później epoce kamienia i utracił znaczenie najpóźniej w epoce brązu, wraz z pojawieniem się nowych metod pochówku.
Architektura
Grobowiec zbudowany został na łagodnym stoku wzniesienia, opadającego ku stronie północnej. Pierwotnie składać się musiał z wysokiego kamiennego lub kamienno-ziemnego kopca, być może o owalnym kształcie z dłuższą osią zorientowaną na wschód, gdzie umieszczone zostało wejście. W obrębie kopca utworzona została komora grobowa, wydłużona na osi wschód-zachód. Niewykluczone, że wejście do niej przechodziło w formę półksiężycowej fasady, czy też rodzaju dwóch rogów, obejmujących niewielki dziedzińczyk przed wejściem.
Komora grobowa miała około 2,7 metra długości i 1,1 metra szerokości. Jej ściany utworzone zostały z wysokich i wąskich kamieni przypominających płyty, ustawianych dłuższymi bokami wertykalnie. Zapewne były one lekko wkopywane w podłoże i klinowane mniejszymi kamieniami celem ustabilizowania. Do utworzenia ścian wykorzystano co najmniej cztery kamienie, z których jeden zamykał komorę od strony zachodniej. Wejście na wschodzie wyznaczały dwa wysokie kamienie zwane portalowymi, ustawione dłuższymi bokami w pionie i prostopadle do dłuższej osi komory. Kolejny kamień zapewne zatarasował wejście po zakończeniu ceremonii pogrzebowej.
Najbardziej charakterystycznym elementem komory grobowej był wyjątkowo masywny głaz eratyczny, wykorzystany przez budowniczych do jej zadaszenia. Wykorzystano w tym celu ogromny kamień o 4 metrach długości, 3 metrach szerokości, 1,5 metra grubości i szacunkowej wadze około 50 ton. Po nałożeniu na kamienie tworzące ściany, co musiało zostać przeprowadzone przy wykorzystaniu ziemnych ramp, wysokość komory sięgnęła aż około 4 metrów, z czego 1 metr przypadał na wysokość wnętrza.
Stan obecny
Pozostałością grobowca jest dziś dolmen zwany lokalnie Cloughmore lub Clochthogbail, jeden z największych i najlepiej zachowanych w hrabstwie Down. Wrażenie robi zwłaszcza ogromny głaz stanowiący zadaszenie komory, obecnie przekrzywiony i zsunięty o około 2 metry, z powodu przewrócenia kamienia zamykającego komorę grobową. Pojedynczy, wolnostojący kamień po wschodniej stronie dolmenu może być pozostałością po fasadzie grobowca. Dolmen znajduje się w pobliżu prywatnego gospodarstwa, ale jest udostępniony nieodpłatnie dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Borlase W., The dolmens of Ireland, London 1897.
McNally K., Standing stones and other monuments of early Ireland, Belfast 1991.
Ó’Nualláin S., Irish Portal Tombs: Topography, Siting and Distribution, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 113/1983.