Historia
Dobra Glenquin po raz pierwszy odnotowane zostały w przekazach pisemnych w 1298 roku, jako własność anglo-normańskiego rycerza, Thomasa fitz Maurice’a (znanego jako Thomas an Appagh). Murowana wieża mieszkalna zbudowana została u schyłku średniowiecza, gdy rodzime gaelickie klany zaczęły wykorzystywać słabość angielskich rządów i odzyskiwać utracone ziemie i wpływy. Według tradycji wieża została wzniesione przez klan O’Hallinan, prawdopodobnie około przełomu XV i XVI wieku. Ród ten niedługo później został zgładzony przez O’Brienów z Glynistare, którzy zapewne przejęli Glenquin. Jeszcze w XVI wieku wieża stała się własnością Fitzgeraldów, earlów Desmond. W czasie pierwszego powstania Geralda FitzGeralda z 1569 roku wieża została zajęta przez oddziały angielskie. Po kolejnym nieudanym powstaniu Desmonda z lat 1579-1583 trafiła w ręce angielskiego kapitana Colluma z Glengoune. W XVIII wieku prawdopodobnie podupadła, lecz została odnowiona w latach 40-tych XIX wieku z inicjatywy diuka Devonshire, z przeznaczeniem dla jego urzędników.
Architektura
Wieżę zbudowano na tarasie uformowanym w zboczu krawędzi płaskowyżu. Utworzona została na planie prostokąta o długości 12,6 metrów i szerokości 9,2 metra, z dłuższą osią przekrzywioną w stosunku do stron świata. Prezentowała typową formę dla irlandzkich wież mieszkalnych z zachodnich terenów wyspy. W przyziemiu jej mury opięto tak zwaną cokołową skarpą o wydatnym nachyleniu, ale niezbyt wysoką. W koronie mury zwieńczono blankowanym przedpiersiem, przy czym część północno-wschodnią, stanowiącą frontową (wejściową) część budynku, podwyższono o jedną kondygnację w stosunku do pozostałej części, a narożnik wschodni nawet dwoma kondygnacjami. Uzyskano w ten sposób jeszcze większą przewagę wysokości nad potencjalnym napastnikiem oraz doskonałą platformę strażniczo-obserwacyjną z widokiem ku nizinom przed wieżą.
Mury wieży zwyczajowo przepruto bardzo wąskimi otworami okiennymi i wentylacyjnymi. Najniższe i środkowe kondygnacje, a także mniej ważne przestrzenie (np. klatkę schodową) doświetlały prostokątne szczeliny. Zostały one sfazowane od zewnątrz i rozglifione do wnętrza. Najważniejsze pomieszczenie na najwyższym piętrze oświetlały okna dwudzielne z zamknięciami o formach oślich grzbietów. Od środka były one osadzone we wnękach z przesklepieniami odcinkowymi i ostrołukowymi o obniżonym kluczu. Otwór wejściowy osadzono w przyziemiu ściany północno-wschodniej, w ostrołucznym portalu, zapewne zamykanym drzwiami i żelazną kratą.
Wnętrze wieży podzielone zostało na pięć głównych kondygnacjami, z których drugą i czwartą przykryto sklepieniem kolebkowym, natomiast pozostałe drewnianymi stropami. Był to często spotykany układ, zapewniający równomierne rozmieszczenie ciężkich koleb i stabilną konstrukcję wysokiej bryły wieży. W wieżach tego typu nad górnym sklepieniem, na najwyższej i najprzestronniejszej kondygnacji tworzono komnaty reprezentacyjne (ang. hall), najważniejsze prywatne pomieszczenia mieszkalne znajdowały się na kondygnacjach pomiędzy sklepieniami, a dwie najniższe kondygnacje miały przeznaczenie gospodarcze.
Każdą główną kondygnację tworzyło w obrębie muru obwodowego jedno duże pomieszczenie. Dodatkowe komory tradycyjnie znajdowały się w czołowym murze północno-wschodnim. Tam też, w narożniku wschodnim, znajdowała się spiralna klatka schodowa, łącząca wszystkie piętra z otwartą galerią na samej górze. Klatka schodowa dostępna była z korytarzowego przedsionka w przyziemiu, połączonego po przeciwnej stronie z komorą strażnika lub odźwiernego i z głównym pomieszczeniem na wprost wejście do wieży. Przedsionek chroniony był otworem tak zwanej mordowni. Na wyższych kondygnacjach w grubości muru znajdowały się komory i korytarze, mieszczące latryny (w narożniku północnym) i małe pomocnicze pomieszczenia (wykorzystywane do celów obronnych, jako schowki, być może także jako sypialnie). W komnacie reprezentacyjnej utworzono liczne czworoboczne półki ścienne.
Stan obecny
Wieża Glenquin jest dziś budowlą zachowaną w całości, odnowioną i utrzymywaną w zadbanym stanie. Niektóre z okien mają wymienioną, czy też zrekonstruowaną kamieniarkę. Ponadto we wnętrzu nie ma drewnianych stropów, ale zwiedzanie wieży i wejście na kondygnacje nad murowanymi sklepieniami jest możliwe. Wieża jest też bardzo dobrze widoczna z sąsiedniej drogi publicznej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.
Sherlock R., The evolution of the Irish tower-house as a domestic space, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 111C/2011.
Westropp T.J., The Ancient Castles of the County of Limerick (Western Baronies), „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 26, 1906/1907.