Historia
Grobowiec wzniesiony został na przełomie późnej epoki neolitu i początku epoki brązu, około 2500 roku p.n.e. Wchodził w skład stanowisk osadniczych, systemów polowych i kurhanów, wskazujących na rozległe osadnictwo prehistoryczne na północnych i centralnych wyżynach Burren. Osadnictwo utrzymywało się tam jeszcze około 800-700 roku p.n.e., kiedy to miejscowa ludność wytworzyła okazałą złotą ozdobę szyjną, odnalezioną w pobliżu grobowca grobowca w 1932 roku. Sam grobowiec zapewne nie był już wówczas od długiego czasu użytkowany, zastąpiony nowymi formami pochówków.
Architektura
Grobowiec zbudowany został na płaskim terenie o kamiennym podłożu, w miejscu z którego roztaczał się rozległy widok na okoliczny pokryty skałami obszar, za wyjątkiem strony południowej, gdzie wznoszący się teren ograniczał widoczność do niecałych trzystu metrów. Na północy teren obniżał się, początkowo łagodnie, a następnie bardziej stromo, ku dolinie Ballyvaghan. Widok od wschodu zamykały niskie wzgórze Ballyallaban oraz ciągnący się od nich na południe grzbiet. Na zachodzie widoczne był zbocza Slieve Elva oraz grzbiet Poulacapple.
Grobowiec pierwotnie składał się z komory grobowej, zorientowanej na oś wschód-zachód, przykrytej kamienno-ziemnym kopcem, prawdopodobnie o krótkim owalnym lub zbliżonym do kolistego kształcie. Komora miała kształt prostokąta o długości co najmniej 2,8 metra, szerokości 1,3 metra po stronie zachodniej i 0,9 metra po stronie wschodniej, gdzie umieszczono wejście. Wysokość również zmniejszała się od około 1,3 metra na zachodzie do 1,1 metra po stronie wschodniej. Zbudowana została z dużych kamiennych płyt o wąskich ścianach i stosunkowo płaskich powierzchniach, osadzanych w podłożu i klinowanych mniejszymi kamieniami. Po jednym dużym kamieniu, ułożonym dłuższymi bokami horyzontalnie, tworzyło ściany wzdłużne. Kolejny jeden lub dwa krótsze kamienie zamykały komorę od zachodu, a jeszcze jeden blokować musiał wejście po stronie wschodniej. Całość przykryta została dużą płytą, zasadniczo odpowiadającą zarysowi komory. Spoczął on na dwóch płytach bocznych oraz na tym z dwóch kamieni zamykających zachodni kraniec komory, który znajdował się bardziej na południe.
Do utworzenia ściany południowej komory grobowej wykorzystano kamień o 3,4 metrach długości, 1,3 metrze wysokości od strony zachodniej oraz 1,1 metrze wysokości od strony wschodniej. Kamień północny miał 3,2 metra długości i zbliżoną wysokość do południowego, również zmniejszającą się po stronie wschodniej. Obie płyty boczne miały średnio 0,2 metra grubości. Proste, dość płaskie górne krawędzie obu kamieni bocznych poddawano obróbce narzędziami, celem lepszego dopasowania górnego głazu. Jako zadaszenie wykorzystano kamień o długości 3,3 metra, grubości 0,2 metra i szerokości zwężającej się od maksymalnie 2,2 metra w części zachodniej do 1,9 metra przy wschodnim krańcu. Kamień zamykający zachodni kraniec komory był prostokątną płytą o długości 0,9 metra, wysokości 1,2 metra i grubości 0,2 metra.
Północny i południowy kamień boczny komory grobowej ozdobione zostały około pięciu lub siedmiu wgłębieniami, w większości umieszczonymi na wewnętrznej powierzchni północnego kamienia bocznego. Obok tamtejszej grupy wgłębień utworzono również kolisty obszar pokryty śladami punktowania (delikatnych uderzeń narzędziem). Niewykluczone, że jedno z wgłębień (największe i najgłębsze) powstało w sposób naturalny, a następnie zostało pogłębione poprzez punktowanie. Wgłębienia miały od 2,5 cm szerokości i 1,5 cm głębokości do 1 cm szerokości i 1 cm głębokości. Nie wiadomo czy powstały w chwili budowy grobowca, czy też ponownie wykorzystano głazy, które były już wcześniej ozdobione.
Stan obecny
Komora grobowa, za wyjątkiem wschodniego krańca, który jest obecnie otwarty, zachowała się w dobrym stanie. Jedynie z górnego, wschodniego narożnika północnego kamienia bocznego komory odłamał się prostokątny fragment, pozostawiając ubytek o długości 0,6 metra i głębokości 0,4 metra. Obecnie od zachodu komorę zamykają dwa kamienie, ale tylko jeden z nich, solidnie osadzony, podpiera kamień stropowy. Drugi kamień, ustawiony jest ukośnie i nie pełni roli konstrukcyjnej, możliwe więc, że został przeniesiony z części wschodniej komory, gdzie pełnił rolę zamknięcia wejścia. Wewnątrz komory, przy południowym kamieniu bocznym, znajdują się trzy niewielkie kamienie, które służyły jako elementy klinujące. Podobny kamień zobaczyć można także po stronie zewnętrznej, przy wschodnim krańcu północnego kamienia bocznego. Zdobienia w postaci wgłębień na kamieniach są słabo widoczne, zapewne dostrzegalne jedynie przy odpowiednim oświetleniu. Stanowią jedne z nielicznych przykładów prehistorycznej sztuki na terenie na zachód od rzeki Shannon i potencjalnie jedne z najstarszych. Pozostałości kopca, wznoszące się miejscami na wysokość 0,5 metra, otaczając komorę z każdej strony poza południową.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Carthy H., Burren Archaeology, Cork 2014.
Gibbons M., Rock art in County Clare, „Archaeology Ireland”, 21/2007.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume I, Dublin 1961.