Historia
Pierwsza wzmianka pisemna o Gleninagh odnotowana została w 1544 roku, gdy król Henryk VIII nadał tamtejsze dobra ziemskie Richardowi Hardingowi. Północna część hrabstwa Clare znajdowała się jednak wówczas pod kontrolą gaelickiego klanu O’Loughlin, którego przedstawiciele musieli ufundować wieżę przed 1574 rokiem, kiedy to została odnotowana jako ich własność. W początkach XVII wieku wieża dzierżona była już przez biskupstwo Kilfenora. Prawdopodobnie utraciło ono Gleninagh na skutek nieudanego irlandzkiego powstania z lat 40-tych XVII wieku i interwencji wojskowej angielskich wojsk Olivera Cromwella. O’Loughlinom udało się w późniejszych latach odzyskać wieżę. Zamieszkiwać w niej mieli aż do około 1840 roku.
Architektura
Wieża wzniesiona została na płaskim terenie u południowego brzegu Zatoki Galway, na planie rzadko spotykanym pośród późnośredniowiecznych irlandzkich domów wieżowych, a bardzo popularnym na terenie Szkocji. Utworzona została z głównego bloku o prostokątnym rzucie wielkości 8,5 × 6,7 metra, z dłuższymi ścianami na osi wschód-zachód, oraz z mniejszego kwadratowego skrzydła przystawionego do wschodniej części południowej elewacji i wysuniętego na około 2,9 metra. Całość zbudowano z wapiennych bloków, najmasywniejszych i najdokładniej opracowanych w narożnikach. Grubość muru nie była duża, wyniosła bowiem jedynie około 1,1 metra szerokości. Tym ważniejsze było lekkie nachylenie elewacji ku wnętrzu w części cokołowej, celem polepszenia statyki smukłej bryły. W koronie trzy narożniki głównego skrzydła zwieńczono obłymi bartyzanami, osadzonymi na konsolach z obłymi uskokami. Ponadto pierwotnie mury zwieńczone mogły być blankowanym przedpiersiem z chodnikiem straży.
Otwory okienne i doświetlające wieży pierwotnie były wąskie, rozglifione do wnętrza. Proste szczeliny rozmieszczono głównie w dolnych kondygnacjach i w bocznym skrzydle. Pośród nich znajdowały się także typowe dla irlandzkich wież mieszkalnych szczeliny przeprute w samych narożnikach murów, pokrywające obszary ciężkie do skontrolowania ze względu na układ ścian. Główne pomieszczenia mieszkalne na piętrach w XVI wieku oświetlały późnogotyckie okna z zamknięciami uformowanymi w ośle grzbiety. Co najmniej jedno z nich było dwudzielne, większość zapewne jednodzielna. Otwór wejściowy umieszczono w przyziemiu mniejszego skrzydła, w kącie utworzonym z głównym blokiem. Osadzono tam ostrołuczny, uskokowy portal, zabezpieczony wykuszem machikułowym nadwieszonym na przedostatniej kondygnacji.
Wnętrze głównej części wieży pierwotnie dzieliło się na cztery kondygnacje, skomunikowane spiralną klatką schodową osadzoną w mniejszym skrzydle, które było wyższe o jedną kondygnację. Z przedsionka na parterze jeden stopień w dół prowadził do głównego pomieszczenia w większym skrzydle, nakrytego sklepieniem kolebkowym. Miało ono być wyposażone w nieoświetloną piwnicę, nie wiadomo jednak czy będącą efektem pierwotnych prac budowlanych. Górne kondygnacje wieży mieściły pomieszczenie mieszkalne, wyposażone w oddzielone ściankami latryny, półkowe wnęki ścienne i kominki. Były ono przykryte drewnianymi stropami.
Stan obecny
Wieża dzięki bardzo długiemu okresowi zamieszkiwania zachowała się do czasów współczesnych w dobrym stanie. Z tego samego powodu została jednak częściowo przekształcona w okresie nowożytnym. Najbardziej widoczna zmiana dotyczy korony murów, gdzie przedpiersie zastąpione zostało poddaszem z trójkątnymi szczytami. Ponadto powiększona i zmodernizowana została duża część okien, które zwieńczono gzymsami okapowymi. Oprócz prostych szczelin oryginalne późnogotyckie okno widoczne jest na najwyższym piętrze elewacji północnej. Zachował się także pierwotny portal wejściowy w przyziemiu i wykusz machikułowy nad nim. Efektem pierwotnych prac budowlanych z XVI wieku są także bartyzany. We wnętrzu poziomy górnych kondygnacji uległy zmianie w XVII wieku, przez co nowożytne okna przepruto nieco wyżej niż pierwotne, a co najmniej jedno późnogotyckie okno przysłonił wtórnie wstawiony kominek. Na zachód od wieży dostrzec można zarys muru otaczającego niegdyś dziedziniec.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Breen M., Ua Cróinín R., The castles and tower-houses of Co. Clare, [b.m.w.] 1997.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.
Westropp T.J., Notes on the Lesser Castles or „Peel Towers” of the County Clare, „Proceedings of the Royal Irish Academy”, Vol. 5, 1898-1900.