Historia
Kościół w Gleninagh prawdopodobnie zbudowany został w XIII wieku. Po raz pierwszy odnotowany został w spisach podatkowych w 1302 roku. Była to budowla bardzo skromna, co odzwierciedlało status parafii, jednej z najbiedniejszych w obrębie diecezji Kilfenora. Podstawą jej funkcjonowania, oprócz nielicznej miejscowej ludności, mogła być pobliska studnia, uznawana za świętą i będąca celem pielgrzymek. Do zniszczenia lub porzucenia kościoła dojść mogło w połowie XVII wieku, po klęsce powstania irlandzkich katolików i angielskiej interwencji wojskowej. Być może w późniejszym okresie był jeszcze remontowany i częściowo użytkowany, gdyż sąsiednia studnia miała być odwiedzana przez pielgrzymów aż do XIX stulecia.
Architektura
Kościół zbudowany został na pasie płaskiego terenu, rozciągającego się pomiędzy brzegiem Zatoki Galway na północy, a zboczami wydłużonego górskiego grzbietu na południu. Prawdopodobnie po jego południowej stronie przebiegał trakt ciągnący się wzdłuż wybrzeża, natomiast na północy, w odległości nieco ponad stu metrów, znajdowało się źródło, przez miejscową ludność przekształcone w uznawaną za świętą studnią (być może już w późnym średniowieczu została obmurowana, przykryta sklepieniem i poprzedzona ostrołucznym portalem).
Kościół był bardzo małą i prostą budowlą salową na planie prostokąta o długości wnętrza 8,9 metra i szerokości 4 metrów, przy murach grubości około 0,75 metra. Jego prezbiterium nie zostało architektonicznie wyodrębnione od strony zewnętrznej, ani w jakikolwiek sposób zaakcentowane. Cały korpus wieńczył jeden duży dach dwuspadowy, od wschodu i zachodu oparty na trójkątnych szczytach, prawdopodobnie pierwotnie przykryty strzechą, gontem lub ewentualnie łupkiem. Mury wzniesiono z łamanego wapienia, układanego bez przywiązywania większej wagi do równych warstw i bez wzmocnienia narożników ciosami. Pośród materiału budowlanego znajdowały się masywne duże bloki, jak i wąskie płyty wciskane w szczeliny.
Otwór wejściowy umieszczono w zachodniej części ściany południowej, w ostrołucznym portalu bez profilowania, szerokim na 1,1 metra. Po bokach portalu przepruto dwa wąskie otwory okienne. Kolejne, najokazalsze okno z półkolistym zamknięciem, wąskie i wysokie, osadzono na osi ściany wschodniej, gdzie zostało szeroko rozglifione do środka, do ujętej klińcami wnęki. Elewacja północna zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną była pozbawiona otworów. Podobnie okna nie umieszczono w ścianie zachodniej.
Stan obecny
Kościół jest dziś niezadaszoną ruiną, z murami porośniętymi bluszczem, ale zachowanymi prawie w pełnej, sięgającej 2,4 metra wysokości, włącznie z dwoma szczytami. Obydwa okna południowe były przekształcane w okresie nowożytnym. Naprawiany był także portal wejściowy. Oryginalną formę zachować mogło okno wschodnie, lecz w dużej części jest dziś przysłonięte roślinnością. Wejście na teren kościoła jest wolne. Po jego północnej stronie, w pobliżu wybrzeża Zatoki Galway, znajduje się święta studnia pod wezwaniem Świętego Krzyża (gael. Tobar na Croiche Naoimh) oraz XVI-wieczna wieża mieszkalna.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Large S., A Church and Graveyard Survey in County Clare, [b.m.w.] 2011.
Westropp T.J., The churches of County Clare, and the origin of the ecclesiastical divisions in that county, „Proceedings of the Royal Irish Academy”, Vol. 6/1900-1902.