Historia
Grobowiec Glantane East wzniesiony został w epoce neolitu, zapewne przez niewielką wczesnorolniczą społeczność, która miała rozwinięte obrzędy kultowe i znajomość podstawowej wiedzy budowlanej, połączonej z dobrą organizacją prac. Grobowiec najpewniej nie był już użytkowany w epoce brązu, ale okoliczne tereny musiały być nadal ważne dla miejscowej ludności, co znalazło odzwierciedlenie w budowie dwóch kromlechów i ustawieniu kilku menhirów, połączonych w rzędy oraz wolnostojących. Znaczenie starego grobowca poświadczone zostało przez fakt, iż nie został on rozebrany w celu pozyskania materiału budowlanego dla późniejszych konstrukcji.
Architektura
Grobowiec wzniesiony został na płaskim, pierwotnie pokrytym torfowiskiem terenie, u zachodniego podnóża gór Boggeragh. Na południowym-wschodzie linię horyzontu wyznaczały szczyty Musheramore i Musherabeg, natomiast na zachodzie teren opadał ku dolinie rzeki Keel, by następnie wznosić się ku szczytowi Mullaghanish, położonemu na wschodnim krańcu gór Derrynasaggart. Budowla została zorientowana na osi wschód-zachód. W czasach prehistorycznych stanowić mogła część większego zespołu, złożonego oprócz grobowca z dwóch kromlechów (kamiennych kręgów) i rzędu pionowo ustawionych kamieni (menhirów).
Grobowiec pierwotnie składał się z kamiennego lub kamienno-ziemnego kopca, wewnątrz którego ukryta była komora grobowa. Kopiec mógł mieć formę zbliżoną do koła, owalną lub lekko wydłużoną na osi wschód-zachód, zgodnie z dłuższą osią komory grobowej. Jego czołowa część mogła mieć formę zbliżoną do klina, z dwoma ramionami, czy też rogami częściowo obejmującymi niewielki dziedzińczyk przed wejściem. Komora prawdopodobnie otoczona była obwodem kamieni wzmacniających konstrukcję kopca. Wejście do niego nie zostało umieszczone po stronie wschodniej, jak w większości neolitycznych budowli tego typu, ale od zachodu. Komora miała prawdopodobnie około 2,2 metra długości. Jej szerokość od strony zachodniej wynosiła 1,2 metra, lecz zwężała się w kierunku wschodnim.
Ściany komory grobowej utworzone zostały z wąskich i wysokich kamieni i płaskich powierzchniach, które ustawiano dłuższymi bokami w pionie. Północny kamień boczny jest nachylony do wewnątrz. Do utworzenia północnej ściany wybrano kamień o szerokości 1,5 metra, 0,2 metra grubości i 0,8 metra wysokości, natomiast ściany południowej kamień o 1,3 metra szerokości, 0,2 metra grubości i 0,4 metra wysokości. Płyta tworząca tylne zamknięcie komory miała 0,8 metra szerokości, 0,2 metra grubości i 0,7 metra wysokości. Zadaszenie komory stanowił płaski głaz spoczywający zarówno na obu kamieniach bocznych, jak i na kamieniu tylnym, mający wymiary 2,3 × 2,1 metra i około 0,2 metra grubości.
Północny z dwóch kromlechów miał średnicę 4,5 metra i dodatkowe dwa menhiry o wysokości 3,6 i 6,2 metra, umieszczone poza kręgiem, w odległości niecałych 4 i 6 metrów. Sam kromlech pierwotnie otoczony był rowem o szerokości 2-2,5 metra i zewnętrznym ziemnym nasypem. Składał się z 11 lub 13 kamieni. Południowy kromlech miał około 5 metrów średnicy. Ułożony został z 11 kamieni, z których jeden był tak zwanym kamieniem osiowym, niższym i szerszym niż pozostałe. Pozostałe kamienie ułożone były z rosnącą gradacją wysokości.
Stan obecny
Dawny grobowiec ma dziś formę dolmenu, czyli odsłoniętej, pozbawionej kamienno-ziemnego kopca komory grobowej. Zachowała ona duży głaz stropowy. Pojedyncze kamienie wyznaczają też północną i południową ścianę oraz wschodni kraniec. Niski kamień filarowy, znajdujący się w odległości 0,2 metra od południowego kamienia bocznego, może wskazywać miejsce wejścia. Wokół konstrukcji widoczne są nikłe ślady kopca, lecz jego zarys jest częściowo przesłonięty przez niskie wzniesienie biegnące w kierunku dolmenu. Na sąsiednim polu, oddzielonym obecnie rzędem drzew po stronie północnej, znajduje się kamienny krąg (kromlech). Złożony jest obecnie z 11 kamieni, ale 6 z nich uległo przewróceniu. W pobliżu znajdują się także dwa kamienie wolnostojące (menhiry). Drugi z kromlechów ukryty jest w niewielkim, kolistym zagajniku po stronie południowo-zachodniej, przy wiejskiej drodze Glantane East. Po jej przeciwnej stronie, w nieco większej odległości około 800 metrów od grobowca, zobaczyć można prehistoryczny rząd trzech kamieni.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Ó Nualláin S., A Survey of Stone Circles in Cork and Kerry, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 84C, 1984.
Ó Nualláin S., The Stone Circle Complex of Cork and Kerry, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, 105/1975.
Power D., Archeological Heritage of County Cork, Cork 2020.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume IV, Dublin 1982.