Historia
Zamek Garry (gael. Garrdha an chaisleain) zbudowany miał zostać około połowy XV wieku z fundacji Felima Maoila z klanu MacCoghlan. Jeszcze w okresie późnego średniowiecza musiał być rozbudowywany o zewnętrzny obwód obronny. Do zniszczenia budowli dojść mogło w czasie powstania z 1641 roku, w którym MacCoghlanowie brali udział, lub w trakcie późniejszej angielskiej interwencji wojsk Olivera Cromwella z połowy XVII stulecia. Jeszcze przed końcem tamtego wieku, średniowieczna wieża mieszkalna w obrębie zamku została porzucona na rzecz nowożytnej rezydencji, która to z kolei została zastąpiona gospodarstwem z przełomu XVIII i XIX wieku.
Architektura
Zamek zbudowano na nieznacznym wywyższeniu terenu, pośród pofałdowanego i częściowo bagnistego obszaru po wschodniej stronie rzeki Rapemills. Było to stosunkowo duże założenie, którego mur obronny obejmował z grubsza prostokątny dziedziniec. Po stronie zachodniej dwa narożniki wzmocnione były kolistymi basztami o średnicy około 4,5 metra. Brama znajdowała się po stronie północnej, w niewielkim budynku bramnym lekko wysuniętym ryzalitem w przedpole i w stronę dziedzińca. Budynek ten wyposażono w ostrołuczny portal przejazdu w przyziemiu oraz umieszczony nad nim wykusz machikułowy.
Główną i prawdopodobnie najstarszą budowlą mieszkalno-obronną zamku był czworoboczny w planie dom wieżowy, wzniesiony kamienia łamanego, gruzu i narożnych ciosów. Usytuowany był przy północno-zachodnim narożniku zamku, na styku z jedną z kolistych baszt. Jego północna ściana stanowiła część obwodu obronnego, zlicowanego (ale nie przewiązanego) z sąsiednią kurtyną muru obronnego. Wieża miała 9,9 metra długości, przypuszczalnie około 7-9 metrów szerokości i mury o grubości 2,2 metra. Co najmniej dwa z jej narożników zwieńczono bartyzanami osadzonymi na wysokich ostrosłupowych konsolach. Trzeci narożnik północno-zachodni miał formę wyższej o jedną kondygnację drobnej wieżyczki strażniczo-obserwacyjnej.
Wnętrze wieży podzielone było na cztery główne kondygnacje, z których przyziemie przykryte było sklepieniem kolebkowym, a piętra drewnianymi stropami. Komunikację pomiędzy nimi prawdopodobnie zapewniała spiralna klatka schodowa. Co najmniej na drugiej i trzeciej kondygnacji znajdowały się latryny, dostępne korytarzami w grubości murów. Ogrzewanie pomieszczeń mieszkalnych zapewniał przynajmniej jeden kominek osadzony w ścianie północnej. Oświetlenie mniej ważnych pomieszczeń możliwe było za pomocą prostych otworów szczelinowych. Komnaty mieszkalne zapewne miały nieco większe okna, być może zamknięte bardzo popularnymi w XV wieku oślimi grzbietami.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się północna ściana XV-wiecznej wieży mieszkalnej, wraz z fragmentem ściany zachodniej i niewielkim odcinkiem ściany wschodniej. Wszystkie sięgają poziomu, gdzie zaczynało się zanikłe przedpiersie. W jednym z narożników widać jeszcze konsole po bartyzanie, a obok płaskorzeźbione przedstawienie maszkaronu sheela na gig. Ponadto przetrwały pozostałości dwóch kolistych baszt i budynek bramny. Ten ostatni zachował portal wejściowy oraz wykusz machikułowy. Budynek po stronie południowej pochodzi już z XVII wieku. Wtedy też powiększony został dziedziniec zamku i z tego okresu zachowały się mur we wschodniej części założenia, gdzie obecnie funkcjonuje gospodarstwo z początku XIX wieku. Teren zamku jest własnością prywatną, dlatego zwiedzanie może wymagać uzyskania wcześniejszej zgody.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
O’Brien C., Sweetman D., Archaeological inventory of County Offaly, Dublin 1997.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.