Historia
Według tradycji niewielki most w Garfinny zbudowany został w XIV lub XV wieku, ale nie pojawił się w żadnych średniowiecznych źródłach pisanych lub ikonograficznych. Również według niepotwierdzonej tradycji miał być przekraczany w 1580 roku przez wojska lorda namiestnika (ang. Lord Deputy), maszerujące do Smerwick, gdzie po kapitulacji stracono sześćset mężczyzn, kobiet i dzieci. Most w Garfinny musiał mieć znaczenie jedynie regionalne, gdyż nie był ukazywany nawet na XVIII-wiecznych mapach. Z pewnością istniał w 1844 roku, ale uznano go za nieodpowiedni dla nowożytnych wymagań, przez co przeprawę przesunięto parę metrów na południe. Prawdopodobnie łuk mostu był też wówczas uszkodzony. W latach 70-tych XX wieku w pobliżu zabytkowe budowli wzniesiono nowy, żelbetowy most, natomiast w 1984 roku przeprowadzono nieduże naprawy starszej przeprawy.
Architektura
Most zbudowany został na rzece Garfinny, przecinającej w poprzek półwysep Dingle, u stóp zboczy góry Slievanea, leżącej po północno – zachodniej stronie przeprawy. Ponieważ koryto rzeczne nie było szerokie, budowla uzyskała niewielkie, jednoprzęsłowe rozmiary. Mała szerokość sprawiała, że most przeznaczony był dla pieszych, zwierząt jucznych i lekko obciążonych wozów. Jego znaczenie zwiększało się w okresach sezonowych opadów deszczu i roztopów, gdy gwałtowny przypór wód spływających ze wzgórz na północy mógł znacząco utrudnić przekroczenie rzeki.
Most wzniesiony został z nieregularnego kamienia łamanego, układanego bez użycia zaprawy wapiennej (ale z możliwym wykorzystanie gliny), w tradycji budowlanej znanej i stosowanej w regionie od wczesnego średniowiecza. Żeby konstrukcja była stabilna, materiał budowlany kładziono z wielką starannością, uzupełniając w szczelinach większe głazy odpryskami i gruzem. Największe kamienie użyto u podstawy łuku, który utworzony został w technice wspornikowej, czyli ze stopniowo nachodzących na siebie kamieni. Duże i płaskie kamienie umieszczone zostały na nawierzchni przeprawy oraz w górnych partiach balustradowych murków.
W planie most utworzono nieregularny, lekko wybrzuszony ku stronie południowej. Zmienną utworzono szerokość, wąską na przyczółku zachodnim, zwiększającą się w części środkowej z około 2 do 2,5 metra. Nawierzchnia przejazdu została dość mocno wygięta w górę, tak że środkowa część mostu górowała około 3 metrami na poziomem wody. Łuk mostu rozpięto na 3,8 metra, przy całkowitej długości mostu wynoszącej około 15-16 metrów.
Stan obecny
Most w Garfinny uchodzi dziś na jedną z najstarszych zachowanych kamiennych przepraw na terenie Irlandii, mimo iż nie prowadzono na jego terenie żadnych badań archeologicznych (datowanie opiera się głównie na zastosowaniu archaicznej techniki budowlanej). Archiwolta łuku mostowego prawdopodobnie jest efektem późniejszych prac budowlano – remontowych, na co wskazuje zarzucenie techniki wspornikowej i prawie pionowe ułożenie kamieni klińcowych, tworzących półkolistą arkadę.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
O’Keeffe T., Simington T., Irish stone bridges. History and heritage, Newbridge 2016.