Historia
Wieża Garbally (gael. Garbhbhaile) zbudowana została w drugiej połowie XV wieku lub najpóźniej na początku XVI stulecia. Z pewnością istniała w 1504 roku, kiedy to została po raz pierwszy odnotowana w przekazach pisemnych. Wzniesiona została przez klan O’Kelly, przypuszczalnie przez wodza Malachy O’Kelly, mającego dobra we wschodniej części hrabstwa Galway. We wspomnianym 1504 roku Garbelly i dwa inne majątki ziemskie klanu O’Kelly zostały najechane przez MacWilliama de Burgo z rywalizującego klanu, w efekcie czego wieża została zniszczona. Przypuszczalnie po tych wydarzeniach wieżę jeszcze odbudowano i użytkowano przynajmniej do czasu angielskiej interwencji wojskowej z połowy XVII wieku.
Architektura
Wieża zbudowana została na płaskim terenie w pobliżu rzeki Abbert, przy użyciu gruzu i kamienia łamanego, od strony lica zgrubnie opracowanego, z większymi ciosami wzmacniającymi narożniki. Budowla założona została na planie prostokąta o szerokości 8,7 metra i długości około 10-11 metrów. W przyziemiu, w części cokołowej, mury podparto nachyleniem (ang. batter). W koronie ściany zapewne zwieńczone były przedpiersiem, za którym poprowadzony był dookolny chodnik straży. Przedpiersie musiało być wyposażone w krenelaż i co najmniej dwa wykusze machikułowe.
Elewacje wieży przepruto zestawem otworów okiennych i strzeleckich typowych dla późnośredniowiecznych irlandzkich wież mieszkalnych, przy czym zostały one rozmieszczone nieregularnie, w większości nie w osiach. Mniej ważne pomieszczenia i przestrzenie, takie jak gospodarcze przyziemie, komory w grubości murów, czy klatka schodowa, doświetlane były prostymi, rozglifionymi do wnętrza szczelinami. Okna środkowych i najwyższych pięter w większości były wąskie, fazowane od zewnątrz, zamykane prosto i oślimi grzbietami. Największe i najbardziej ozdobne otwory umieszczono na najwyższym pietrze wieży, gdzie w ścianie północno – wschodniej osadzono dwudzielne okno w prostokątnym fazowanym obramieniu, wypełnione maswerkiem z zamknięciami typu ośli grzbiet i z płaskorzeźbionymi dekoracjami nad archiwoltami. Od strony wewnętrznej okna znajdowały się we wnękach z odcinkowymi i półkolistymi zamknięciami.
Wejście do wieży znajdowało się w ścianie północno – wschodniej, w pobliżu północnego narożnika. Prowadziło przez wysoki, ostrołuczny i fazowany portal, do nietypowo rozdzielonego arkadą przedsionka, ku któremu z klatki schodowej skierowano pod skosem otwór strzelecki. Dodatkowo ochronę zapewniał otwór tak zwanej mordowni, przepruty z poziomu wyższej kondygnacji, nie tylko zwyczajowo nad główną częścią przedsionka, ale i nad zewnętrzną, wydzieloną arkadą częścią. Wejście do wieży zamykane było drzwiami lub żelazną kratą, które blokowano ryglem i żelaznym łańcuchem przeciąganym przez otwór w murze.
Wnętrze wieży podzielone było na na cztery kondygnacje, z których dwie pierwsze przykryte były drewnianymi stropami, a trzecia sklepieniem kolebkowym o lekko ostrołucznym przekroju. najwyższa kondygnacja mogła być przykryta płaskim stropem, jeśli znajdowało się nad nią poddasze, albo była otwarta na więźbę dachową. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniała klatka schodowa osadzona w grubości muru południowo – wschodniego. Każda z kondygnacji zajmowana była przez jedno duże pomieszczenie. Dodatkowo w grubości ścian znajdowały się przejścia i wąskie komory, między innymi zakończone latrynami.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowała się cała krótsza ściana północno – wschodnia wieży, za wyjątkiem przedpiersia, ale z dwoma konsolami po wykuszu machikułowym. Przetrwała także duża część wzdłużnej ściany południowo – wschodniej i mniej niż połowa długości ściany przeciwległej. W murach zabytkowej budowli widocznych jest kilka oryginalnych późnośredniowiecznych otworów okiennych oraz portal wejściowy. Od południowego – zachodu widać nad zachowaną częścią sklepienie przedostatniej kondygnacji oraz przejścia w grubości murów i wnęki okienne. Wieża jest dobrze widoczna z pobliskiej szosy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
O’Donovan J., The tribes and customs of Hy-Many, commonly called O’Kelly’s Country, Dublin 1853.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.