Historia
Wieża Gallarus (gael. Caisleán Ghallrois) zbudowana została w późnych latach XV wieku lub na początku XVI stulecia. Powstała z fundacji rodziny Fitzgeraldów, a konkretnie jej przedstawicieli z tytułem Rycerza z Kerry (ang. Knight of Kerry), jednego z trzech dziedzicznych tytułów rycerskich pochodzenia hiberno-normańskiego, funkcjonujących w Irlandii od XIV wieku (pozostałe dwa tytuły to Biały Rycerz oraz Rycerz z Glin). Co najmniej od pierwszej połowy XVII wieku Gallarus oddawane było w dzierżawę mniej możnym rodzinom. Własność Fitzgeraldów stanowić miało do do 1688 roku. Do porzucenia wieży doszło najpóźniej w XVIII stuleciu.
Architektura
Wieża zbudowana została z łamanego piaskowca, układanego bez zachowania równych warstw, a także z wykorzystaniem masywnych ciosów do wzmocnienia narożników, umieszczanych naprzemiennie dłuższymi i krótszymi bokami. Również obramienia otworów okiennych i portalowych wykonano z opracowanego kamienia, wyróżniającego się na tle ścian czerwonawą barwą. Budynek utworzono na planie czworoboku o wymiarach 10,6 x 8,7 metra, z lekkim nachyleniem części cokołowej, celem polepszenia statyki wieży. Jej mury w przyziemiu miały 1,8 metra grubości, ale tylko od strony zachodniej i południowej, bowiem ściana północna i wschodnia były masywniejsze celem pomieszczenia wewnątrz komór i klatki schodowej.
Zewnętrzne elewacje wieży przeprute były nieregularnie rozmieszczonymi otworami okiennymi i strzeleckimi. Wszystkie one charakteryzowały się wąskimi rozmiarami i wewnętrznymi rozglifieniami (otwory w przyziemiu jako jedyne rozglifiono także od zewnątrz). Najmniej ważne pomieszczenia doświetlały drobne, prosto zamknięte, często fazowane od zewnątrz szczeliny. Okna pomieszczeń mieszkalnych były wyższe, zamykane lancetowato, półkoliście i tak zwanymi oślimi grzbietami. Otwór wejściowy znajdował się na poziomie gruntu w ścianie północnej. Umieszczone w nim drzwi zamykane były ryglem zasuwanym do otworu w murze. Dodatkowe, umieszczone zaraz powyżej wejście, mogło prowadzić po zewnętrznych drewnianych schodach wprost na pierwsze piętro.
Wieża pierwotnie mieściła pięć kondygnacji, każą z jednym dużym pomieszczeniem i mniejszymi komorami w grubości murów. Jedynie czwarta kondygnacja przykryta była sklepieniem kolebkowym. Pozostałe rozdzielone zostały drewnianymi stropami, z belkami osadzanymi na kamiennych wspornikach i wpuszczanymi do gniazd w murze. Najwyższa kondygnacja przypuszczalnie była otwarta na więźbę dachową, wokół której od zewnątrz w koronie muru biegł niezadaszony chodnik straży, zabezpieczony blankowanym przedpiersiem. Niestandardowo rozwiązano komunikację pionową pomiędzy piętrami. Klatka schodowa w grubości muru zaczynała się dopiero na trzeciej kondygnacji i łączyła tylko z górnymi piętrami. Przyziemie i pierwsze piętro dostępne musiały być drabinami lub drewnianymi schodami, dostępnymi przez otwory w stropach.
Najniższa kondygnacja wieży ewidentnie miała funkcję spiżarni i składu. Była doświetlana jedynie trzema szczelinowymi otworami i pozbawiona ogrzewania. Otwory okienne drugiej kondygnacji osadzone były w większych wnękach. Z trzech jedno wyposażono nawet w kamienne, boczne siedziska. Przez całą długość ściany północnej wydrążono w niej korytarz, przy narożniku północno – wschodnim zakończony latryną, co wskazywałoby na funkcję mieszkalną drugiej kondygnacji. Również kondygnację trzecią wyposażono w latrynę, osadzoną w ścianie południowej. Kondygnacje od drugiej do czwartej zapewne pełniły funkcje mieszkalne. Osadzona na solidnej podstawie kolebki kondygnacja piąta, tradycyjnie dla wielu irlandzkich wież mieszkalnych, mogła służyć jako reprezentacyjna aula. Jej większe rozmiary mogły zostać osiągnięte poprzez zmniejszenie grubości murów na najwyższym poziomie wieży.
Stan obecny
Wieża jest dziś dobrze utrzymaną, odnowioną budowlą, zachowaną w prawie pełnej wysokości, bez większości murów najwyższej kondygnacji i przedpiersia. W trakcie prac naprawczych uzupełnione musiały zostać duże ubytki ścian, zwłaszcza w miejscach wyłamanych otworów okiennych, które zostały zrekonstruowane. Współczesny jest także obecny otwór wejściowy w przyziemiu i na pierwszym piętrze, choć zachował się oryginalny wpust na belkę rygla dolnych drzwi. Wieża jest udostępniona dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
McAuliffe M., The tower houses of County Kerry, vol. I-II, Dublin 1992.
Salter M., The castles of South Munster, Malvern 2004.