Historia
Budowa kościoła św. Piotra nie została odnotowana w przekazach pisemnych, dlatego często przyjmuje się, że został wzniesiony około połowy XVI wieku, kiedy to w jego południową ścianę wstawiono romańskie okno, prawdopodobnie pochodzące z rozwiązanego w 1537 roku pobliskiego klasztoru augustianów. Nowy kościół miał wówczas przejąć obsługę katolickiej społeczności, pozbawionej pobliskiej katedry, znajdującej się już wówczas w ruinie. Możliwe jednak, że w XVI wieku dokonano jedynie przebudowy lub odnowienia starszego kościoła św. Piotra, na co wskazywałoby jego wezwanie, odnotowane w związku z odwiedzinami Rzymu przez św. Aidana, gdzie miał otrzymać dwa dary, następnie złożone przy ołtarzu św. Piotra w Ferns. W takim wypadku kościół byłyby kaplicą relikwiarzową, odwiedzaną przez pielgrzymów w drodze do miasta. W 1537 roku w papieskich dokumentach opisujących sakralne budowle w Ferns nie wspomniano o kościele św. Piotra, co wskazywałoby, że albo nie został jeszcze wybudowany, albo znajdował się w ruinie, z której dopiero został podźwignięty w kolejnych latach. Funkcjonował przypuszczalnie do czasu walk polityczno religijnych z połowy XVII wieku.
Architektura
Kościół św. Piotra zbudowany został po północnej stronie katedry i klasztoru augustianów, na wzgórzu dominującym nad szlakiem do Dublina. Składał się z nawy na planie prostokąta o wymiarach 14,9 x 7,2 metra i usytuowanego po wschodniej stronie czworobocznego, prawie kwadratowego prezbiterium wielkości 7 x 5,6 metra. Całość była więc zorientowana względem stron świata i miała układ przestrzenny typowy dla wiejskich i niewielkich miejskich świątyń, jakie wznoszono już od okresu późnoromańskiego aż po pełne średniowiecze.
Oświetlenie kościoła od strony wschodniej zapewniały dwa wąskie i dość niskie okna lancetowate, rozglifione do wnętrza oraz sfazowane na zewnątrz, utworzone w stylistyce wczesnogotyckiej. Od południa w ścianę prezbiterium osadzono okno późnoromańskie o wysokości 2,4 metra i wewnętrznej szerokości 0,9 metra, przypuszczalnie zabrane z pobliskiego klasztoru augustianów. Miało podobny kształt do okien wschodnich, ale od wewnątrz osadzone było w półkoliście zamkniętej wnęce, obramionej wałkami z dekoracją z motywem szewronów i z archiwoltą osadzoną na impostach, pod którymi umieszczono rząd koralików.
We wnętrzu obie części kościoła oddzielone zostały szeroką aż na 5,3 metra arkadą tęczy o półkolistym zamknięciu. Jej archiwolta wykonana została w prosty, pozbawiony zdobień sposób, przy użyciu płaskich i bardzo wąskich klińców, które ułożono z wielką starannością, dokładnie dopasowując do siebie. Archiwolty arkady nie osadzono na impostach, lecz gładko przedłużono na ościeża. Ani prezbiterium kościoła, ani tym bardziej nawa, nie były przykryte sklepieniami.
Stan obecny
Kościół św. Piotra znajduje się dziś w ruinie, ukryty w kępie drzew przed wzrokiem z pobliskiej szosy. Prawdopodobnie z tego powodu pozostaje najrzadziej odwiedzaną średniowieczną budowlą, jaka przetrwała w Ferns, pomimo zachowanych dwóch wczesnogotyckich otworów okiennych (być może przeniesionych z sąsiedniej katedry), jednego okna późnoromańskiego (prawdopodobnie pochodzącego z miejscowego klasztoru augustiańskiego) i arkady tęczy. Mury prezbiterium przetrwały prawie do pełnej wysokości, włącznie ze ścianą szczytową, natomiast ściany nawy uległy znacznej degradacji, zwłaszcza w części zachodniej, odkrytej dopiero po przeprowadzeniu prac archeologicznych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cochrane R., Ferns, County Wexford [w:] Public Works, Ireland. Seventy-eighth Annual Report of the Commissioners of Public Works in Ireland, Dublin 1910.
Corlett C., A Monumental Guide to Ferns, Co. Wexford, [b.m.w.] 2020.