Historia
Grobowiec wzniesiony został w epoce neolitu, czyli w okresie przypadającym na terenie Irlandii między 4000 a 2500 rokiem p.n.e. Naniesiony przez lodowce materiał skalny umożliwił ówczesnym społecznościom budowę okazałego grobowca, który nie powstałby, gdy nie wykształcił się już podział klanowy z przypisaniem do konkretnego terytorium, wierzenia pozagrobowe, organizacja robót oraz technika, potrzebne do przemieszczanie dużych głazów. Fenagh Beg przypuszczalnie nie był użytkowany jako miejsce pochówków dłużej niż w epoce kamienia. W późniejszym okresie, podobnie jak wiele innych budowli tego typu, mógł okresowo służyć jako miejsce schronienia lub krótkotrwałego zamieszkiwania, ale neolityczne zwyczaje pochówkowe zostały wyparte w epoce brązu.
Architektura
Grobowiec Fenagh Beg wzniesiono na pagórkowatym terenie w pobliżu Lough Reane, obszarze usianym licznymi drumlinami, czyli niskimi, owalnymi i wydłużonymi wzgórzami pochodzenia glacjalnego. Usytuowany został niecałe 23 metry na wschód od miejsca, gdzie niskie urwisko opadało do wąskiej doliny, w której strumień spływał do jeziora. Teren ten nie zapewniał rozległych widoków, za wyjątkiem strony północnej, skierowanej na góry Slieve Anierin. Prawdopodobnie więc dominująca pozycja nie była dla budowniczych kluczowa. W okresie neolitu pokrywa leśna mogła nie być tak gęsta, jak w innych pobliskich rejonach, a zatem łatwiej było ją oczyścić pod budowę grobowca (na skalistych terenach płytka gleba z wychodniami skalnymi, zapewne nie była w stanie utrzymać rozległych lasów, jak na terenach z głębszymi, cięższymi glebami).
Grobowiec tworzył wydłużony kamienny kurhan (ang. cairn) o orientacji północny – zachód, południowy – wschód, mający przybliżoną długość 31,5 metra i średnią szerokość 9,5 metra. W jego południowej części, około 3 metry przed krańcem, znajdowała się czworoboczna komora grobowa o wymiarach około 2,4 x 1,2-2,2 metra. Kształt kurhanu zbliżony był do prostokątnego, przypuszczalnie bez charakterystycznego klina, czy też rogów w dwóch narożnikach, zwyczajowo obejmujących niewielki dziedzińczyk przed wejściem. Nie wiadomo czy podstawa kopca wzdłuż krawędzi wzmocniona była większymi kamieniami lub murem z układanych na sucho kamieni.
Wejście do komory grobowej umieszczono między dwoma tak zwanymi kamieniami portalowymi, ustawionymi wzdłużnie i oddalonymi od siebie o prawie 1 metr. Jako zachodniego użyto głazu o wysokości 1,1 metra, szerokości 0,8 metra i grubości 0,4 metra. Przeciwległy wschodni kamień portalowy miał 1,1 metra długości i 0,4 metra grubości, podczas gdy pierwotna wysokość musiała być zbliżona do kamienia zachodniego lub nieco wyższa. Wschodnia i zachodnia ściana komory oraz jej północny kraniec zbudowane zostały z pojedynczych kamieni o wysokości około 1,5 metra. Największy głaz o maksymalnej długości 3,7 metra, minimalnej szerokości 1,6 metra i średniej grubości 0,5 metra, utworzył zadaszenie komory.
Stan obecny
Zabytek składa się z niskich pozostałości podłużnego kurhanu oraz z dolmenu, stanowiącego niegdyś komorę grobową. Górna część wschodniego kamienia portalowego komory została odłupana, a oderwana część opiera się obecnie o wschodnią ścianę komory. Ponadto odłamana została południowo – wschodnia część kamienia dachowego. Ten duży, oderwany fragment leży w południowo – wschodnim narożniku dawnej komory. Zachodni kamień portalowy jest lekko pochylony do wewnątrz, zapewne pod wpływem ciężaru głazu dachowego. Prawdopodobnie na przestrzeni wieków odłamany został także kraniec kamienia północnego, który ma dziś jedynie 0,5 metra wysokości. Kamień dachowy mógł zostać nieznacznie przesunięty w stosunku do swojego pierwotnego położenia, gdy wschodni kamień portalowy został rozbity. Całość, między innymi za sprawą porastającej roślinności, stanowi malowniczą kompozycję, niestety usytuowaną na prywatnym terenie.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Borlase W., The dolmens of Ireland, London 1897.
Cooney G., Some Aspects of the Siting of Megalithic Tombs in County Leitrim, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 109/1979.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume III, Dublin 1972.