Historia
Wieża Farrenrory zbudowana została w późnym okresie średniowiecza, przypuszczalnie w pierwszych latach XVI stulecia, kiedy to ręczna broń palna zyskała na popularności, ale wciąż w budownictwie dominowały późnogotyckie formy. W okresie wczesnonowożytnym zamieszkiwana była przez rodzinę Fanninge, bogatą rodzinę właścicieli ziemskich z terenu parafii Ballingarry. W chwili wybuchu powstania irlandzkich katolików z 1641 roku, wieża znajdowała się w posiadaniu Williama Fanninge z Farrenrory. Po interwencji wojskowej Olivera Cromwella w połowie XVII wieku, kiedy to na znacznych obszarach nastąpiły duże zmiany własnościowe, wieża należała już do angielskiego porucznika Williama Jessy. Jako właściciel dwóch palenisk z terenu dóbr Farrenrory odnotowany został na przełomie 1666 i 1667 roku, ale prawdopodobnie nie mieszkał długo wieży. Ze względu na ciężkie warunki mieszkalne, zapewne została ona porzucona na rzecz wygodniejszych rezydencji już pod koniec XVII, a najdalej w XVIII stuleciu.
Architektura
Wieża Farrenrory zbudowana została na stoku rozległego wzniesienia, pośród zalesionych wzgórz opadających do doliny rzeki Munster, płynącej w dość sporym oddaleniu na wschodzie. W bliskiej natomiast odległości od wieży znajdował się strumień, spływający do doliny po wschodniej stronie budynku, w odległości około 40 metrów. Wieżę wzniesiono na rzucie koła, czyli planie niezbyt nadającym się do celów mieszkalnych, choć z nieznanych przyczyn dość popularnym na terenie późnośredniowiecznej środkowej i południowej Irlandii. Wieża Farrenrory miała średnicę około 10,4 metra i masywne mury grubości około 2,6 metra na poziomie przyziemia, wzniesione z łamanego wapienia, zasadniczo układanego warstwami, ale nierzadko przemieszanymi ze względu na duże zróżnicowanie wielkości użytego kamienia.
Mury wieży przeprute były otworami z zamknięciami prostymi, półkolistymi i uformowanymi w tak zwane ośle grzbiety. W dolnych kondygnacjach wszystkie okna były bardzo wąskie, fazowane od strony zewnętrznej i rozglifione do wnętrza, ujęte ciosowymi obramieniami. Otwór wejściowy umieszczono po stronie północno – zachodniej, w ostrołucznie zamkniętym portalu z drzwiami, do którego uskoku chowana była także żelazna, operująca ruchem wahadłowym krata. W razie zagrożenia blokowano ją łańcuchem, przeciąganym przez otwór w archiwolcie i lewym ościeżu. Powyżej portalu umieszczono czworoboczną, profilowaną uskokiem wnękę na tablicę, zapewne upamiętniającą fundatorów lub właścicieli budowli.
Główne, kryte drewnianym stropem pomieszczenie przyziemia, ze względu na grube mury, miało średnicę jedynie 5,2 metra. Pełniło funkcję spiżarni oraz miejsca prowadzenia obrony, przy użyciu trzech wnęk z otworami strzeleckimi (po dwa otwory strzeleckie umieszczono pod skosem z boku każdego środkowego otworu szczelinowego). Pomieszczenie połączone było z wejściem za pomocą korytarza w grubości muru, na północy zakończonego spiralną klatką schodową, a na zachodzie wąską, nieoświetloną komorą, zapewne przeznaczoną dla strażnika (wyposażoną w dwie półki ścienne). Z głównego pomieszczenia przez wewnętrzną ścianę przebito otwór o formie równoramiennego krzyża z zaokrąglonymi ramionami, skierowany wprost na przedsionek i wejście do wieży. Dodatkowo ochronę wejścia zapewniał otwór tak zwanej mordowni oraz ryglowane zasuwą drzwi i krata, umieszczone między korytarzem a głównym pomieszczeniem.
Główne pomieszczenie pierwszego piętra dostępne było bezpośrednio ze spiralnej klatki schodowej, poprzez ostrołucznie zamknięty portal. Drugie przejście z klatki schodowej prowadziło do korytarza w grubości muru, doświetlanego dwoma szczelinami i zakończonego wspomnianym powyżej otworem tak zwanej mordowni. Tuż obok niej utworzono jeszcze otwór strzelecki, skierowany w miejsce bezpośrednio przed wejściem do wieży. Oświetlenie głównego pomieszczenia zapewniały trzy wąskie okna, każde osadzone w głębokiej wnęce. Dwie z nich dodatkowo wyposażono w niewielkie koliste otwory strzeleckie. Drewniana podłoga pomieszczenia opierała się na wspornikach. Sufi tworzyło murowane sklepienie, ale ze względu na słabe oświetlenie i brak ogrzewania, pomieszczenie raczej nie miało funkcji mieszkalnej.
Trzecia kondygnacja również dostępna była spiralną klatką schodową w północnej części muru wieży. Jej główne pomieszczenie miało większe rozmiary, ze względu na spadek grubości ścian na tym poziomie. Z tego powodu, a także ze względu na nieco lepsze oświetlenie wnętrza, trzecia kondygnacja mogła pełnić już funkcje mieszkalne, tym bardziej, że po stronie północno – wschodniej znajdowała się latryna lub kanał odpływu na nieczystości. Problemem pozostawało ogrzewanie, gdyż na drugim piętrze nie było żadnego kominka. Na sklepieniu niższej kondygnacji posadowione mogło być co prawda centralne palenisko, ale stwarzałoby to kłopoty z usuwaniem z wnętrza dymu. Kominki ogrzewać mogły prywatne komnaty mieszkalne na jednym lub dwóch najwyższych piętrach.
Stan obecny
Wieża ma dziś wysokość około 7-8 metrów. Niestety została zredukowana w XX wieku, kiedy to usunięto kondygnacje powyżej drugiego piętra. Zabytkowa budowla jest zaniedbana, porośnięta dziko rosnącą roślinnością i z licznymi pęknięciami, grożącymi zawaleniem ścian. Mocno osłabione korzeniami roślin jest także sklepienie drugiej kondygnacji. W murach wciąż widoczne są liczne oryginalne otwory okienne, strzeleckie i drzwiowe. Przyległe do wieży zabudowania są pochodzenia nowożytnego.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Clutterbuck R., The Settlement and Architecture of Later Medieval Slieveardagh, County Tipperary, vol. II, Dublin 1998.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.