Historia
Wieża mieszkalna Fantstown, inaczej Farren Inanta, przypuszczalnie zbudowana została w XVI wieku. Po raz pierwszy odnotowana została w przekazach pisemnych w 1583 roku, gdy była własnością niejakiego Jasona Fanta. Kolejnymi właścicielami Fantstown była w pierwszej połowie XVII wieku rodzina Burgat. W 1666 roku miejscowe dobra potwierdzone zostały jako własność kapitana Henrego Ponsonby i lorda Collonny, choć Fantowie mieszkali w okolicy co najmniej do początku XVIII wieku. Najpóźniej w tym okresie wieża przestała pełnić funkcje mieszkalne.
Architektura
Wieże zbudowano na stosunkowo płaskim terenie, po północnej stronie niewielkiej rzeki, czy też strumienia. Założona została na planie prostokąta o wymiarach 13 x 8,6 metra, dłuższymi bokami usytuowanego mniej więcej na osi północ – południe. Uzyskała smukłą, wydłużoną bryłę o wysokości około 17 metrów, u podstawy z pochyłymi murami sięgającymi całej pierwszej kondygnacji. Korona ścian zapewne zwieńczona była blankowanym przedpiersiem, ochraniającym umieszczony za nim chodnik straży, który otaczał dach najwyższej kondygnacji. Jako materiał budowlany wykorzystywany był łamany i z grubsza opracowany wapień. Lepiej ociosane bloki użyto do wzmocnienia narożników i utworzenia detalu architektonicznego.
Zewnętrzne elewacje wieży pierwotnie przeprute były szczelinowymi otworami doświetlającymi i strzeleckimi, rozglifionymi do wnętrza i fazowanymi od zewnątrz. Być może ważniejsze pomieszczenia na piętrach oświetlały nieco większe okna o formach późnogotyckich, jak bardzo popularne jeszcze w XVI-wiecznej Irlandii ośle grzbiety. Rozmieszczenie okien w typowy dla średniowiecza sposób było w większości nieregularne. Otwór wejściowy umieszczono w przyziemiu, pośrodku krótkiej ściany północnej, gdzie zapewne skierowany był w stronę przywieżowego dziedzińca. Jego ochronę zapewniał wykusz machikułowy, nadwieszony na dwóch konsolach tuż poniżej przedpiersia. Wtórnym dodatkiem mogły być wykusze narożne, utworzone na przedostatniej kondygnacji od północnego – wschodu i południowego – zachodu.
Wnętrze wieży podzielone zostało na pięć kondygnacji, z których pierwsze cztery dzieliły się na duże pomieszczenia w południowej i środkowej części budynku oraz mniejsze komory i spiralną klatkę schodową w północnej części wieży. Podział wieży na dwie części był dość często spotykany na terenie Irlandii, gdzie mógł być spowodowany względami obronnymi (większa odporność na rozprzestrzenianie się pożaru), chęcią niwelacji naprężeń konstrukcji, lub był efektem długiego i etapowego procesu budowy, w którym pierwszy sezon prac skupiał zasoby i wysiłki na wzniesieniu kręconych schodów i pomocniczej części nowego domu wieżowego, a następnie głównych pomieszczeń. W Fantstown najwyraźniej budowniczowie nie trzymali się restrykcyjnie konkretnego układu przestrzennego kondygnacji i poszczególne piętra różniły się między sobą wielkością pomieszczeń, połączeniami pomiędzy nimi i częściowo ich usytuowaniem.
Portal wejściowy do wieży prowadził do długiego korytarza, po lewej stronie połączonego z komorą w grubości muru, być może przeznaczoną dla strażnika, a po prawej z klatką schodową. Na wprost znajdowało się pomieszczenie gospodarcze, wyposażone jedynie w trzy szczelinowe otwory i przykryte drewnianym stropem. Główne pomieszczenie drugiej kondygnacji jako jedyne przykryte zostało sklepieniem kolebkowym. Było ono najmniejszym ze wszystkich południowych pomieszczeń wieży, bowiem przed nim utworzono przez całą szerokość wieży długi korytarz, łączący klatkę schodową z latryną. Północno – wschodnią część piętra wypełniała komora o zapewne obronnej funkcji, wyposażona w trzy szczelinowe otwory, z których dwa uzyskały dodatkowe boczne otwory strzeleckie. Trzecia kondygnacja zapewne była pierwszym piętrem mieszkalnym, z dużą salą ogrzewaną kominkiem. Podobną formę miała kondygnacja czwarta.
Stan obecny
Wieża zachowała się do czasów współczesnych w prawie pełnej wysokości, bez zniszczonego przedpiersia i zadaszenia. Niestety w okresie wczesnonowożytnym uległa częściowym przekształceniom, które od strony zewnętrznej najbardziej widoczne są w postaci szeregu nowych, dużych otworów okiennych. Zachował się natomiast pierwotny portal wejściowy w ścianie północnej. Wnętrza uległy częściowej modernizacji. Są one obecnie niedostępne, bowiem wieża jest własnością prywatną, nie przystosowaną do zwiedzania, choć najpewniej możliwą do obejrzenia z zewnątrz.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Donnelly C.J., Sectionally Constructed Tower Houses: A Review of the Evidence from County Limerick, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 128/1998.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.
Sherlock R., The evolution of the Irish tower-house as a domestic space, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 111C/2011.
Westropp T.J., The Ancient Castles of the County of Limerick (Central and South-Eastern Baronies), „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 26, 1906/1907.