Historia
Zamek Elfeet prawdopodobnie zbudowany został w XIV wieku, z fundacji jednego z anglo-normańskich miejscowych rodów lub gaelickiego klanu. Według tradycji miał być siedzibą Forbeya, syna Conora Mac Neasa z Ulsteru, który zabił królową Maeve z Connaught, mieszkającą na nieodległej wyspie na jeziorze Lough Ree. Choć legendarna, opowieść mogła odzwierciedlać znaczenie Elfeet jako granicznej strażnicy między regionami Midhe (Meath) a Connaught. W późnych latach XV wieku lub w początkach XVI stulecia zamek został przebudowany, gdy jedną z narożnych wież obronnych przekształcono w popularny na terenie Irlandii mieszkalny dom wieżowy. Według przekazów pisemnych w 1621 roku miał on stanowić własność niejakiego George’a Calverta, po przeprowadzeni plantacji przez władze angielskie. Do upadku Elfeet przyczynić się mogły wojny polityczno – religijne z połowy XVII wieku, a zwłaszcza interwencja angielskich wojsk Olivera Cromwella.
Architektura
Zamek zbudowany został w odległości parudziesięciu metrów od wschodniego brzegu Lough Ree, w pobliżu jednej z licznych zatok, jakie mogły ułatwiać przybijanie łodzi. Składał się z czworobocznego dziedzińca o wymiarach około 40 x 42 metry, otoczonego murem obronnym, w którego narożnikach stały czworoboczne, prawie w całości wysunięte w przedpole wieże. Miały one różne rozmiary, przy czym wielkością wyróżniała się północno – zachodnia, być może pierwotnie pełniąca funkcje mieszkalne. Kurtyny były masywne, grubości około 2 metrów, wzmocnione u podstawy pochyłym cokołem. Brama, przypuszczalnie o nierozbudowanej formie, znajdowała się po stronie wschodniej, ale niewykluczone że funkcjonowała także mniejsza furta od strony jeziora.
W okresie późnego średniowiecza narożna wieża południowo – wschodnia o wymiarach około 6 x 6,4 metra przebudowana została w dom wieżowy o wysokości trzech kondygnacji, wzniesiony z łamanego kamienia i ciosów wzmacniających narożniki. Ze względu na grube mury, zwłaszcza na poziomie przyziemia, wewnętrzna przestrzeń wieży była niewielka, wielkości około 3 x 3 metry. Otwory okienne we wschodniej elewacji wieży były proste, szczelinowe, rozglifione do wnętrza. Być może większe okna umieszczono od strony dziedzińca zamku. Zwieńczenie wieży zapewne stanowiło osadzone w koronie blankowane przedpiersie.
We wnętrzu wieży południowo – wschodniej najniższa kondygnacja była przykryta sklepieniem kolebkowym, tradycyjnie pełniąc rolę ciemnej i chłodnej spiżarni. Dwa piętra były mieszkalne, o czym świadczyłby między innymi kominek na drugiej kondygnacji. Komunikację pionową zapewniała spiralna klatka schodowa, osadzona w grubości muru narożnika południowo – zachodniego, łącząca przyziemie i pierwsze piętro. Z kolejną kondygnacją łączyły się schody w grubości muru północno – wschodniego. Wejście znajdowało się na poziomie gruntu od strony zachodniej, zwrócone w stronę dziedzińca zamku.
Stan obecny
Zamek jest dziś zaawansowaną i mało poznaną ruiną, częściowo ukrytą przez roślinność, a częściowo znajdującą się na terenie prywatnego gospodarstwa. Spośród murów kurtynowych w najlepszym stanie znajduje się odcinek północny o długości ponad 30 metrów, natomiast pozostałe odcinki istnieją jedynie w niskich i krótkich fragmentach, w niektórych miejscach wtopione w nowożytne zabudowania. Spośród wież narożnych w najlepszym stanie dochowała się południowo – wschodnia, przekształcona w XV lub XVI wieku na dom wieżowy. Jej ściana wschodnia oraz fragmenty ścian północnej i południowej mają prawie pełną wysokość, za wyjątkiem zniszczonego przedpiersia. Do kilku metrów wysokości przetrwała także wieża północno – zachodnia, ale jest ona prawie całkowicie niewidoczna w gęstej roślinności. Obecnie przez dawny dziedziniec zamku przebiega droga szutrowa, być może powstała na osi pierwotnej bramy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Casey C., Rowan A., Buildings of Ireland. North Leinster, London 1993.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.
Strona internetowa archaeology.ie, Historic Environment Viewer.