Historia
Rząd menhirów w Eightercua utworzony został najwcześniej w późnej epoce neolitu, a najprawdopodobniej w epoce brązu, kiedy to na okolicznych terenach miała miejsce intensywna aktywność osadnicza i budowlana. W jakiś czas po ustawieniu kamieni (mogło to być zarówno kilka dni, jak i wiele lat), obszar wokół nich zamknięty został kamienno – ziemnym wałem i rowem, przypuszczalnie zamykającym strefę sacrum. Nie wiadomo jak długo stanowisko funkcjonowało, ani jakim praktykom służyło, ale datowanie radiowęglowe wykazało, że rów otaczający platformę z menhirami był nadal otwarty (nie zasypany) w latach 540-640 n.e., z jedynie częściowym zamuleniem podstawy. Wskazywałoby to na jego wykorzystywane budowli jeszcze w okresie wczesnego średniowiecza, kiedy to w czasach politycznej i religijnej niepewności oraz wstrząsów, enigmatyczne zabytki rytualne, takie jak kamienne rzędy i kręgi, zyskały na znaczeniu zarówno dla zwolenników, jak i przeciwników zmian. Ostatecznie rów wokół mebhirów uległ zasypaniu, choć w skutek długotrwałych naturalnych procesów, a nie celowych działań niszczących.
Architektura
Rząd menhirów umieszczono na grzbiecie wzniesienia biegnącego między Lough Currane na północnym – wschodzie, a zatoką Ballinskelligs po stronie zachodniej, z rozległymi widokami we wszystkich kierunkach świata. Przed ustawieniem menhirów grzbiet został celowo zniwelowany, za pomocą mieszanki osadzonych ponownie mułów i żwirów. W efekcie powstała płaska platforma, która następnie, przynajmniej częściowo, została otoczona wokół krawędzi głazami i kamiennymi płytami, tworzącymi rodzaj kamienno-ziemnego muru, czy też raczej wału. Obwód nasypu obejmował platformą i jako taki był znacznie wyższy w kierunku północno – wschodnim i południowo – zachodnim, na pochyłych zboczach grzbietu, niż na pozostałych kierunkach.
Z czysto stratygraficznego punktu widzenia rząd kamieni znajdował się już na swoim miejscu (lub ustawiany w tym samym czasie), gdy przystąpiono do budowy dookolnego wału i platformy, ponieważ w przeciwnym razie wykopy niezbędne do osadzenia ortostatów na jałowym podłożu zmieniłyby stratygrafię gleby i doprowadziły do powstania gniazd, czy też dołów. Stojące kamienie nie były jednak pierwotnie głęboko wkopywane w ziemię, lecz ustawiane i podpierane usypywaną ziemią oraz mniejszymi kamieniami, ułożonymi wokół podstawy każdego ortostatu.
Z kamienno – ziemnym wałem związany był rów, przy czym oba te elementy w planie miały kształt zbliżony do kolistego. Sam rów, choć dość obszerny, w żaden sposób nie pełni funkcji obronnych. Wahał się od 1,2 do 1,7 metra maksymalnej szerokości i od 0,7 do 0,9 metra maksymalnej głębokości, przy czym szerszy i głębszy był na północy niż na południu. Prawdopodobnie część materiału użytego do wyrównania grzbietu i utworzenia platformy pochodziła właście wykopywania otaczającego je rowu. Wejście w postaci przerwy w rowie, znajdowało się najpewniej po stronie wschodniej, gdzie w odległości około 135 metrów w dół zbocza znajdowało się kolejne ogrodzenie, a niecałe 800 metrów od menhirów samotnie stojący kamień.
Rząd menhirów pierwotnie znajdował się pośrodku platformy, w obrębie wału. Utworzony został z czterech kamieni, rozmieszczonych w linii o osi północy – wschód, południowy – zachód, chociaż każdy kamień w rzeczywistości został ustawiony dłuższą osią inaczej niż pozostałe. Co więcej kamienie w rzędzie ustawione zostały bez gradacji wysokości, co rodziłoby trudności w ewentualnym odniesieniu budowli do ruchów słońca, księżyca lub gwiazd. Ponadto piąty kamień został umieszczony pod kątem prostym do drugiego kamienia od strony wschodniej, a szósty kamień położony między najbardziej wschodnim kamieniem a drugim kamieniem. Najprawdopodobniej jednak dwa odmiennie ułożone kamienie były późniejszymi dodatkami i nie miały nic wspólnego z czterema kamieniami tworzącymi rząd.
Najbardziej wysunięty na wschód kamień o formie wąskiej płyty został mocno pochylony ku północy, ale w pozycji pionowej, mierząc 1,9 metra wysokości, 1,5 metra szerokości u podstawy i 0,1 metra grubości. Jako następny w rzędzie wybrany został kamień o bardziej kwadratowym przekroju, 1,9 metra wysokości, 0,7 metra szerokości i 0,6 metra grubości. Jako trzeci menhir również dobrany został bardziej blokowaty kamień, niż kamienie o kształcie płyty na krańcach wschodnim i zachodnim. Uzyskał 3,1 metra wysokości, 1,5 metra szerokości i 0,6 metra grubości. Najbardziej wysunięty na zachód kamień, podobnie jak kamień na krańcu wschodnim, uzyskał kształt płyty z głębokim wcięciem po stronie bardziej wschodniej, 0,7 m nad poziomem gruntu. Wcięcie sięgnęło 0,82 metra w głąb kamienia, z szerokością wahającą się od 0,3 do 0,1 metra. Sam kamień uzyskał 3,1 metra wysokości, 1niecałe 2 metry szerokości i 0,2 metra grubości.
Stan obecny
Obecnie rząd menhirów znajduje się tuż za grzbietem nasypu – wału, który na skutek wielowiekowych zamian, spowodowanych między innymi orką oraz osuwaniem się materiału z platformy i wału do rowu, zmienił dość znacznie kształt. Na miejscu znajdują się cztery kamienie rzędu, w mniejszym lub większym stopniu przechylone, przypuszczalnie na skutek późniejszych zmian. Wstęp na teren Eightercua jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Connolly M., Íochtar Cua and the Stone Rows of Kerry, „Journal of the Kerry Archaeological & Historical Society”, Vol. 17/2017.
Lynch P.J., Some of the Antiquities around Ballinskelligs Bay, County Kerry, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Fifth Series, Vol. 32, No. 4/1902.
Ó Nualláin S., Stone Rows in the South of Ireland, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 88C/1988.