Historia
Wieża Dysert (gael. Diseart Murdebrair) prawdopodobnie zbudowana została jako jedna z licznych późnośredniowiecznych siedzib klanu O’Brienów. Powstała pod koniec XV wieku lub w pierwszych latach XVI stulecia. Pod koniec XVI wieku właścicielem wieży miał być niejaki Jason Gould, dzierżawiący okoliczne ziemie od biskupa i zmarły w 1600 roku. Osiem lat później miejscowy majątek dzierżyć miała rodzina Wakeman, natomiast w latach 1638-1655 rodzina Wingfield. Przypuszczalnie do porzucenia wieży doszło najdalej w XVIII stuleciu.
Architektura
Wieża zbudowana została na planie czworoboku o długości 9,1 metra i szerokości 6,8 metra, co przy dość dużej wysokości, sięgającej nieco ponad 14,5 metra, nadało bryle wyjątkowo smukłą sylwetkę. Zapewne z tego powodu podstawę wieży wzmocniono wydatnym cokołem z pochyłymi elewacjami sięgającymi około połowy wysokości pierwszej kondygnacji. W planie wieża nie uzyskała idealnego prostokąta, bowiem z zachodniej części ściany południowej wysunięto płytki ryzalit, co jednak nietypowe, nie mieszczący klatki schodowej. Do budowy wieży wykorzystywany był łamany wapień o nieregularnych kształtach, a także większe ciosy wzmacniające narożniki i tworzące detal architektoniczny. Grubość murów wieży wyniosła około 1,3-1,4 metra.
Otwory okienne wieży dzieliły się na proste szczeliny w dolnych partiach murów i w mniej ważnych wyższych pomieszczeniach oraz bardziej ozdobne, ale mimo to również wąskie okna na piętrach, w najważniejszych komnatach. Otwory szczelinowe w przyziemiu rozglifiono do wnętrza, ponadto, co nieczęsto spotykane, także od zewnątrz, przypuszczalnie celem zapewnienia nieco lepszego oświetlenia, bez znaczącego pogorszenia cech obronnych wieży. Na piętrach szczeliny doświetlające i okna rozglifiono już wyłącznie do wnętrza. Bardzo wąskie i wysokie okna zamknięte były łukami typu ośli grzbiet. nad dwóch środkowych kondygnacjach były to okna jednodzielne, na najwyższym piętrze także okno dwudzielne z profilowanymi archiwoltami.
Wejście znajdowało się w ścianie zachodniej przyziemia, gdzie było połączone w grubości muru z klatką schodową w narożniku północno – zachodnim, a na wprost z gospodarczym, przykrytym sklepieniem kolebkowym pomieszczeniem parteru. Drugą kondygnację nakrywał płaski strop. Oprócz trzech okien miała ona latrynę w grubości ściany wschodniej (dostępną z wnęki okiennej) i komorę w ścianie zachodniej, zapewniającą dostęp do otworu mordowni chroniącego wejście. Trzecia kondygnacja również przykryta była kolebką, ale w odróżnieniu od przyziemia o ostrołucznym przekroju. Najwyższą kondygnację stanowiła przestronna, dobrze oświetlona komnata mieszkalna.
Stan obecny
Wieża zachowała mury o prawie pełnej wysokości, bez zanikłego przedpiersia i przypuszczalnej nadbudowy południowo – zachodniego ryzalitu lub zakończenia klatki schodowej. Niestety dużą część zewnętrznych elewacji pokrywa dziś bluszcz, przez co większość otworów okiennych jest zasłonięta. Te widoczne mają formy późnogotyckie, bez modyfikacji nowożytnych. W przyziemiu uszkodzony jest cokół, z którego wybrana została część kamiennych bloków. Nie zachował się portal wejściowy wraz z fragmentem ściany, dlatego z zewnątrz od razu widoczne jest wejście do klatki schodowej i do pomieszczenia przyziemia. Wewnątrz wciąż widoczne są sklepienia na dwóch kondygnacjach.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.
Westropp T.J., The Ancient Castles of the County of Limerick (Western Baronies), „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 26, 1906/1907.