Historia
Grobowiec Duntryleague, zwany także Deerpark, zbudowany został w okresie neolitu, a więc między 3750 a 2500 rokiem p.n.e. Wzniosła go społeczność pasterska i wczesnorolnicza, która musiała już posiadać podział klanowy z przypisaniem do konkretnego terytorium. W efekcie dysponowała organizacją potrzebną do wznoszenia dużych, czasochłonnych budowli, a także techniką pozwalającą na przemieszczanie olbrzymich głazów. Nie wiadomo jak długo grobowiec pełnił pierwotną funkcję, ani czy był wtórnie wykorzystywany po zakończeniu epoki kamienia.
Architektura
Grobowiec wzniesiony został na kulminacji wysokiego wzgórza, stanowiącego zachodni kraniec długiego grzbietu. Składał się on z mniej więcej okrągłego, utworzonego z kamieni i ziemi kopca (ang. cairn) o średnicy około 22-25 metrów, wzdłuż którego obwodu zbudowano krawężnik (ang. kerb), mający zabezpieczać przed rozproszeniem drobniejszego materiału budowlanego. Krawężnik ten utworzony został z większych kamieni o wysokości w części czołowej od 0,6 do 1,2 metra.
Grobowa część budowli umieszczona została w środkowej i północnej części kopca, z wejściem skierowanym w stronę północną (kwestie zorientowania solarnego lub lunarnego nie odgrywały więc dla budowniczych istotnej roli). Miała ona formę korytarzową, na planie krzyża składającego się z korytarza, dwóch komór bocznych (transeptalnych) i komory tylnej (południowej), przy czym cechą charakterystyczną Duntryleague była niezwykle długa część końcowa i umieszczenie dwóch bocznych komór mniej więcej w połowie założenia, długiego na około 10 metrów.
Korytarz o szerokości 1,3 metra przy wejściu, głębiej ostro zwężono, przez co na większej części swojej długości jego szerokość wahała się od 0,4 do 0,7 metra. Wysokość nie była duża, nie przekraczała bowiem 1,1 metra, co zmuszało wchodzących do grobowca do kucania lub mocnego pochylenia. Dwie komory transeptalne zostały ustawione pod kątem prostym w stosunku do korytarza i komory tylnej. Ta ostatnia miała 3,5 metra długości, z wąskim na zaledwie 0,4 metra wejściem przy komorach bocznych, które następnie rozszerzało się do 1,5 metra, między innymi ze względu na oflankowanie tylnego, zamykającego głazu przez dwa ostatnie boczne kamienie.
Korytarzowa komora grobowa wzniesiona została z dużych głazów o wąskiej formie i płaskich krawędziach, które osadzono w gruncie dłuższymi bokami pionowo. Przylegały one do siebie krótszymi bokami, ze szparami uzupełnianymi drobniejszym kamieniami. Największe płyty tradycyjnie utworzyły zadaszenie, czy też kamienny strop komory, nałożony na głazy tworzące ściany. Głazy stropowe układano schodkowo, na coraz wyższym poziomie w głębszych partiach, gdyż do budowy głównej części komory użyto nieco wyższych kamieni niż w pozostałej części grobowca (wysokość kamieni w tylnej części wahała się od 1,1 do 1,5 metra, natomiast w korytarzu wejściowym od 0,5 do 1,1 metra).
Stan obecny
Obecnie kopiec grobowca jest mocno obniżony w stosunku do stanu pierwotnego, porośnięty trawą, nierówny i kamienisty. Z tego powodu komora grobowa w większej części pozostaje odkryta, ale jej tylna część nadal przykryta jest masywnymi głazami stropowymi. Nieco nieczytelne jest wschodnie boczne pomieszczenie, z którego zapewne rozgrabiono część głazów tworzących ściany. Pomimo tego całość nadal stanowi imponujący przykład megalitycznej konstrukcji. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Borlase W., The dolmens of Ireland, London 1897.
Carleton J., Temples of stone: exploring the megalithic tombs of Ireland, Cork 2007.
Harbison P., Guide to National and Historic Monuments of Ireland, Dublin 2001.
Lynch J.P., Topographical notes on the Barony of Coahlea, Co. Limerick, including Lackelly, the Lake District, Cenn Abrat, Claire, Tara Luachra, etc., „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Ser. 6, Vol. X/1920.
Ó Nualláin S., Passage Tombs in the Suir Valley Region, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 117/1987.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume IV, Dublin 1982.