Historia
Wieża zbudowana została na cyplu zasiedlonym już od epoki żelaza, identyfikowanym ze znanym ze wczesnośredniowiecznych przekazów Dun Sobhairce. W V wieku Dunseverick odwiedzić miał święty Patryk, który na miejscu ochrzcił Olcána, późniejszego biskupa. W VI wieku zamek Dunseverick miało być siedzibą Fergusona Mora MacEirca, króla szkockiej Dalriady i krewnego najwyższego króla Irlandii, Muirceartaigha. W drugiej połowie IX wieku i następnie w 924 roku osada została najechana przez wikingów. Musiała zostać odbudowana, gdyż od około połowy XIII wieku zaczęła pełnić funkcję jednej z siedzib earlów Ulsteru, a następnie stała się własnością klanu O’Kane (O’Cahan). Z fundacji tych ostatnich w pierwszej połowie XVI wieku w Dunseverick wzniesiona została niewielka wieża mieszkalna. Według przekazów pisemnych w 1565 roku zajęta została ona bez większych trudności przez Seana O’Neilla, w trakcie kampanii przeciwko Sorleyowi Boy MacDonnellowi, próbującemu rozszerzyć wpływy swojego klanu ze Szkocji na terenu irlandzkiego hrabstwa Antrim. Kres funkcjonowania wieży i sąsiednich zabudowań nastąpił w 1653 roku, kiedy to Dunseverick zostało zdobyte i zniszczone przez angielskie wojska Olivera Cromwella.
Architektura
Dunseverick założone zostało na nadmorskim cyplu o migdałowatym w planie kształcie, wysuniętego w stronę oceanu na północy i z trzech stron chronionego stromymi, bardzo wysokimi skalistymi skarpami. Ze względu na specyficzne naturalne ukształtowanie terenu, wieżę usytuowano nie w najdalszej części cypla, wysuniętej najbardziej w stronę wody, ale u jego podstawy, gdzie prawie pionowe klify bazaltowej skały dominowały nad podejściem do przylądka. W efekcie, aby dotrzeć do wieży, trzeba było wpierw wejść przejść rozpadlinę, sforsować poprzeczne obwałowania i stok pod górę przez wąską szyję cypla, będąc cały czas pod okiem obrońców z wyżej położonego terenu, a następnie zawrócić na południe w stronę skraju skały.
Wieża była niewielką budowlą, wzniesioną na planie czworoboku zbliżonego do kwadratu o długości 6,7 metra i szerokości 6 metrów. Również grubość murów wieży, jak na irlandzkie budowle tego typu, nie była zbyt imponująca, wynosiła bowiem w przyziemiu jedynie około 1,3 metra. Ściany wschodnia i zachodnia mogły być cieńsze od ścian północnej i południowej, ponieważ te ostatnie musiały podtrzymywać napór sklepienia kolebkowego. Lekko pogrubiona i wysunięta była południowa część wschodniej elewacji, celem pomieszczenia we wnętrzu komory latryny. Wejście do wieży znajdowało się na poziomie gruntu, mniej więcej pośrodku ściany północnej. Jego ochronę zapewniały drzwi blokowane ryglem zasuwanym do otworu w murze. Otwory okienne były niewielkich rozmiarów, zapewne o formach późnogotyckich.
Wnętrze wieży podzielono na co najmniej trzy kondygnacje, z których pierwsza przykryta została drewnianym stropem, a druga kamiennym sklepieniem kolebkowym, przy czym na każdym poziomie znajdowało się jedno duże pomieszczenie. Funkcjonalnie prawdopodobnie powielono schemat wykorzystywany w większości późnośredniowiecznych domów wieżowych, w których słabo oświetlone przyziemie przeznaczone było na spiżarnię i skład, zaś mieszkalne były piętra. Na drugiej kondygnacji w grubości muru wschodniego znajdowała się wspomniana powyżej latryna. Piętro miało także co najmniej trzy okna, a być może czwarte znajdowało się nad wejściem w ścianie północnej. Ogrzewanie zapewniać mogły kominki, lub ewentualnie archaiczne centralne palenisko, umieszczone na ognioodpornej podstawie sklepienia drugiej kondygnacji.
Wzdłuż krawędzi cypla poprowadzony był kamienny mur, przypuszczalnie połączony z narożnikami wieży. Tworzył on dość obszerny dziedziniec w północnej części cypla, zajmowany przez pomocniczą i gospodarczą zabudowę Dunseverick. Jeden z budynków, usytuowany po północnej stronie wieży, miał wymiary około 12 x 8 metrów, z wejściem do jednoprzestrzennego wnętrza pośrodku wschodniej ściany. Kolejny budynek w głębszej partii cypla był dwuprzestrzenny, wielkości 15 x 8 metrów, z wejściem po przeciwnej, południowo – zachodniej stronie. Brama prawdopodobnie nie była zbyt rozbudowana i stanowiła zwykły portal w murze na wysokości gdzie przerwę w skale uformowała natura.
Stan obecny
Jedynym zachowanym murowanym elementem zabudowy Dunseverick są pozostałości niewielkiej wieży. Najwyższą wysokość osiągają fragmenty jej ścian wschodniej i zachodniej, dochodzące do poziomu drugiej kondygnacji. Niestety w 1978 roku zawaleniu uległa większość południowo – wschodniego narożnika, wraz z częścią skały poniżej. U nasady cypla słabo czytelny jest jeszcze poprzeczny ziemny wał, natomiast w gęłbi przylądka nierówności terenu świadczą o zabudowie gospodarczo – mieszkalnej. Wstęp na teren Dunseverick jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Getty J., Dunseverick Castle, „The Dublin Penny Journal”, Vol. 1, No. 46/1833.
McNeill T.E., The Stone Castles of Northern County Antrim, „Ulster Journal of Archaeology”, Third Series, Vol. 46/1983.
Salter M., The castles of Ulster, Malvern 2004.