Historia
Wieża Dunsandle zbudowana została w XV wieku przez możny ród de Burgo (Burke), lordów o anglo-normańskim pochodzeniu, mających w regionie Galway wiele mieszkalno – obronnych domów wieżowych. W XVII stuleciu Dunsandle przejęła rodzina Daly, która przy wieży wzniosła wygodniejszą wczesnonowożytną rezydencję. Obie budowle mogły zostać porzucone po okresie walk irlandzko – angielskich i wojskowej interwencji oddziałów Olivera Cromwella. Choć nowożytna budowla z czasem popadła w ruinę, masywne mury średniowiecznej wieży pozwoliły jej dotrwać do czasu XX-wiecznej renowacji.
Architektura
Wieża założona została na planie prostokąta o wymiarach około 12,6 x 8,3 metra, z dłuższą osią mniej więcej na linii wschód – zachód. Pierwotnie zajmowała południowo – zachodni narożnik dziedzińca wielkości 22 x 18 metrów, otoczonego murem o grubości około 1 metra. Wjazd w jego obręb prawdopodobnie prowadził od zachodu, poprzez krótką kurtynę między wieżą mieszkalną na południu a niewielką basztą w narożniku północno – zachodnim, utworzoną na rzucie kwadratu o bokach długości około 4 metrów. Baszta była silnie wysunięta przed mur obronny, dzięki czemu jej otwory mogły flankować bramę oraz długoą kurtynę północną.
Mury wieży mieszkalnej wzniesiono od strony lica z bloków opracowanego kamienia, łączonego zaprawą i układanego równymi warstwami. Charakteryzowały się znaczną grubością, zwłaszcza na poziomie przyziemia, wyposażonego w wydatny pochyły cokół (ang. batter) zapewniający lepszą stabilność całej konstrukcji. Koronę murów wieńczył chodnik straży za blankowanym przedpiersiem, na którym z każdej strony nadwieszono machikułowy wykusz. Narożnik północno – wschodni budynku zakończono smukłą czworoboczną wieżyczką, wyższą o jedną kondygnację od głównej części wieży, która mogła jeszcze lepiej pełnić funkcje strażniczo – obserwacyjne.
Jak w większości późnośredniowiecznych irlandzkich domów wieżowych, otwory okienne Dunsandle rozmieszczone były nieregularnie i pierwotnie miały formy szczelinowe. W większości były jednodzielne, rozglifione do wnętrza i fazowane od zewnątrz, zamknięte prosto lub w bardzo popularne na terenie Irlandii ośle grzbiety. Co najmniej jedno okno na najwyższym piętrze utworzono dwudzielne, z czworobocznym obramieniem. Pierwotny otwór wejściowy znajdował się na poziomie gruntu w ścianie wschodniej. Stanowił go ostrołuczny portal, do którego uskoku chowana była ruchem wahadłowym żelazna krata, blokowana łańcuchem przeciąganym przez otwór w murze.
We wnętrzu wieży najgrubszy frontowy mur wschodni, oprócz korytarzowego przedsionka, mieścił proste schody, zakończone w narożniku spiralną klatką schodową łączącą wszystkie kondygnacje. Podział funkcjonalny pomieszczeń nie odbiegał od innych późnośredniowiecznych wież mieszkalnych, w których przyziemie przeznaczone było na spiżarnię i skład, a piętra na pomieszczenia mieszkalne. Główne pomieszczenia wieży przykrywały drewniane stropy, ale jedno z pięter zwieńczono nietypowo sklepieniem krzyżowym, a reprezentacyjną salę (ang. hall) na najwyższym piętrze otwartą więźbą dachową, podpartą masywnymi kamiennymi konsolami.
Stan obecny
Wieża jest dziś ukryta głęboko w jednym z nielicznych irlandzkich lasów, dostępna ścieżką zaczynającą się przy zrujnowanym nowożytnym domu Dunsandle (ang. Dunsandle House). Obecna forma budynku jest wynikiem renowacji przeprowadzonej przez prywatnego właściciela. W przyziemiu oryginalny portal wejściowy został przeniesiony do ściany południowej, zwróconej w stronę pozostałości nowożytnego skrzydła, natomiast w pierwotne miejsce wstawiono nowy. Część z okien została przekształcona w okresie nowożytnym na duże otwory czworoboczne, ale przetrwała też znaczna ilość szczelinowych okien późnogotyckich. Zrekonstruowane zostało przedpiersie wieży i osadzone na nim wykusze. Ponadto po północnej stronie bramy zachowała się odnowiona narożna baszta.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.