Historia
Wieża Dunnaman, zwana także Trostany, zbudowana została około pierwszej połowy XVI wieku, z fundacji rodziny Thorntonów. Posiadali oni Dunnaman do około połowy XVII wieku, kiedy to irlandzkie powstanie i walki katolików z angielskimi protestantami doprowadziły do dużych zmian własnościowych. W 1666 roku wieża potwierdzona została już jako własność rodziny Ormsby. Jak większość budowli tego typu, przypuszczalnie przestała pełnić funkcje mieszkalne już na przełomie XVII i XVIII wieku.
Architektura
Wieża zbudowana została z łamanego wapienia, gruzu i dokładnie opracowanych ciosów. Kamienie układano jedynie z grubsza równymi warstwami, natomiast ciosami tradycyjnie wzmacniano narożniki. Bardzo masywne mury o grubości około 2,4 metra, założono na planie prostokąta o długości około 14 metrów i szerokości 10,3 metra, z wydatnym pochyłym cokołem na poziomie najniższej kondygnacji. W koronie mur wieży zapewne zwieńczony był przedpiersiem, ochraniającym chodnik straży. Pierwotna wysokość budynku sięgać mogła około 12 metrów.
Otwory okienne wieży miały formę wąskich, rozglifionych do wnętrza szczelin o zróżnicowanej wysokości. Najprostsze i najmniejsze doświetlały najmniej ważne pomieszczenia. Kondygnacje mieszkalne choć również wyposażone były w okna szczelinowe, to były one dekorowane po bokach archiwolt, fazowane lub profilowane, zamknięte łukami w ośle grzbiety. Wokół ich archiwolt umieszczano gzymsy okapowe, zagięte w narożnikach i podtrzymywane przez konsole o kształcie ostrzy sztyletów lub księżyców. Dodatkowo wschodnie okno pierwszego piętra oflankowano dwoma płaskorzeźbionymi kamieniami, jednym z motywem kwiatu, drugim z maszkaronem przedstawiającym kobietę z szeroko rozwartym sromem.
Wejście do wieży umieszczono na poziomie przyziemia w krótszej ścianie wschodniej. W uskok ostrołucznego portalu zamykana była żelazna krata, blokowana łańcuchem przeciąganym przez otwór w murze. Za nią zapewne były jeszcze drewniane, być może okute blachą drzwi, a z wewnętrznego korytarza przebity pod skosem otwór umożliwiał podglądanie miejsca tuż przed wejściem do wieży. W Dunnaman nie zastosowano natomiast często spotykanego w irlandzkich domach wieżowych otworu tak zwanej mordowni, choć nie wykluczone że na przedpiersiu wieży pierwotnie nadwieszony był wykusz machikułowy.
Wnętrze wieży podzielone było na cztery kondygnacje. Dodatkowo funkcjonował podział na część mieszkalną wypełniającą środkową i zachodnią partię budynku oraz część komunikacyjno – pomocniczą w grubości najmasywniejszego muru wschodniego. Główne pomieszczenia kryte były drewnianymi stropami, za wyjątkiem zwieńczonej sklepieniem kolebkowym drugiej kondygnacji. Wejście prowadziło do długiego korytarza, połączonego z kwadratową komorą dla strażnika po stronie północno – wschodniej i spiralną klatką schodową w narożniku południowo – wschodnim. Przyziemie i druga kondygnacja musiały pełnić funkcje gospodarcze. Dopiero na trzeciej kondygnacji umieszczono kominek, który predysponował ją do celów mieszkalnych.
Stan obecny
Mury wieży sięgają obecnie wysokości nieco ponad 9 metrów, a więc niepełnej czwartej kondygnacji, bez przedpiersia i chodnika straży. Wieża wyróżnia się bogato zdobionymi późnogotyckimi oknami i bardzo dobrze zachowanym płaskorzeźbionym maszkaronem Sheela na Gig. Ponadto zachował się portal wejściowy i sklepienie drugiej kondygnacji. Niestety budynek jest zaniedbany, otoczony współczesnym sprzętem gospodarczym miejscowego rolnika. Jako własność prywatna może być zwiedzany tylko po uzyskaniu zezwolenia właściciela. Pośród pól na północny – wschód od wieży zobaczyć można ruiny średniowiecznego kościoła.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.
Westropp T.J., The Ancient Castles of the County of Limerick (Central and South-Eastern Baronies), „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 26, 1906/1907.