Historia
Zamek zbudowany został około przełomu pierwszej i drugiej ćwierci XIII wieku, z fundacji Meilora de Bermingham, być może na miejscu starszej irlandzkiej siedziby króla Turlouga O’Connor z XII wieku (gael. Dún Mór). Pierwotni właściciele Dunmore nie pogodzili się z utratą swych dóbr na rzecz Anglo-Normanów, co doprowadziło do najazdów w 1249 i 1315 roku, a także napaści rodu O’Flynn w 1284 roku. Po każdym z tych wydarzeń zamek był naprawiany, dodatkowo w 1278 roku Berminghamowie uzyskali przywilej umożliwiający ufortyfikowanie sąsiedniego miasta (choć opłaty na ten cel był niskie i krótko pobierane). W 1574 roku, po utracie zamku w Athenry z powodu długów, rodzina de Bermingham uczyniła Dunmore swoją główną rezydencją. Z tego powodu najważniejszy budynek mieszkalny zamku przebudowano i powiększono o dodatkowe kondygnacje. Znajdował się on w posiadaniu rodu de Bermingham do połowy XVII wieku, kiedy to na skutek udziału w antyangielskim powstaniu utracili oni skonfiskowany majątek. W kolejnych latach Dunmore dzierżył niejaki Jaspar Ouselay, lecz najdalej w XVIII stuleciu zamek został porzucony i popadł w ruinę.
Architektura
Zabudowania mieszkalno – obronne usytuowano na skalistym występie, otoczonym od północy, wschodu i południa bagnami, a także płynącą od południa rzeką Sinking. Otoczony murem dziedziniec zajmował wydłużony równoleżnikowo obszar o długości około 64 metrów i szerokości 30 metrów. Grubość murów miała wynosić około 1,8 metra, wysokość w przybliżeniu 6 metrów. Wjazd prawdopodobnie prowadził od strony wschodniej, gdzie mogła znajdować się dwuwieżowa brama. Zamek prawdopodobnie nie był połączony z fortyfikacjami miejskimi, które mogły nigdy nie uzyskać w pełni murowanego obwodu obronnego.
Główna budowla Dunmore początkowo była stosunkowo niskim domem o dwóch kondygnacjach wysokości, założonym na planie prostokąta o wymiarach 16,4 x 11,8 metra. W XVI wieku podwyższono go o dodatkowe dwie kondygnacje, do formy pełnoprawnej wieży mieszkalnej, zwieńczonej murowanym poddaszem krytym dwuspadowym dachem szczytowym. Cechą charakterystyczną wieży był wydatny i wysoki cokół o pochyłych elewacjach. Wyżej mury wyprowadzono w pionie, ze spadkiem ich szerokości w górnych partiach, dzięki czemu wyższe pomieszczenia były większe od dolnych. W koronie wieżę zwieńczono chodnikiem straży, otaczającym poddasze i ukrytym za blankowanym przedpiersiem.
Wejście do wieży znajdowało się na poziomie pierwszego piętra, we wschodniej, a więc jednej z krótszych ścian. Prowadzić tam musiały zewnętrzne drewniane schody lub ewentualnie drabina, łatwa do wciągnięcia w razie ataku. Ponadto drzwi blokowane ryglem zasuwanym do otworu w murze znajdowały się na poziomie przyziemia, również w ścianie wschodniej. Zostały one utworzone wtórnie, w późniejszym okresie średniowiecza. Pierwotne otwory okienne zapewne były wąskie, rozglifione do wnętrza, pełniące także rolę strzelnic. W XVI wieku na najwyższych kondygnacjach wprowadzono większe okna czworoboczne z kamiennymi krzyżami.
Przyziemie wieży było krytym drewnianym stropem pomieszczeniem o gospodarczym charakterze. Druga kondygnacja wieży pełniła natomiast rolę mieszkalno – reprezentacyjnej auli. Wyposażona była w latrynę w grubości muru zachodniej części ściany północnej. W ścianie północnej znajdował się także kominek, a co najmniej jedno okno (zachodnie) wyposażone było we wnęce w kamienne siedziska. Komunikację z przyziemiem mogła pełnić klatka schodowa w grubości narożnika północno – wschodniego. Przykrycie drugiej kondygnacji, podobnie jak dwóch późniejszych pięter, stanowiły drewniane stropy. Dwa najwyższe pietra oraz poddasze były ogrzewane kominkami.
Stan obecny
Pozostałości otaczającego wieżę mieszkalną muru w większości zanikły do czasów współczesnych, chociaż na wschodnim krańcu założenia znajdują się zniszczone i zarośnięte pozostałości czegoś, co najwyraźniej było dwuwieżową bramą. Okrągła konstrukcja na zachodnim krańcu wydaje się być współczesna i nie jest basztą. Sama wieża mieszkalna zachowała się w dobrym stanie, z murami o pełnej wysokości. Stanowi własność państwa, ale jej wnętrze, poza przyziemiem, prawdopodobnie nie jest udostępnione dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
McNeill T., Castles in Ireland. Feudal power in a Gaelic World, London-New York 2005.
Neary J., On the History and Antiquities of the Parish of Dunmore, „Journal of the Galway Archaeological and Historical Society”, Vol. 8, No. 2/1912.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.