Historia
Klasztor augustiańskich pustelników w Dunmore został założony przez Waltera de Berminghama, lorda Athenry. Miało to miejsce w początkach lat 20-tych XV wieku, ponieważ w 1425 roku klasztor wspomniany został w rejestrze przeorów generalnych, a w 1430 roku papież Marcin V zaoferował odpusty tym, którzy pomagali i przyczyniali się do budowy augustiańskiego kościoła i jego wyposażenia. Prace budowlane i rozwój klasztoru wspierali również członkowie irlandzkiego klanu O’Kelly, z których Thomas Ruadh O’Kelly ufundował w kościele okazały grobowiec rodowy.
W czasie kasaty domów zakonnych przeprowadzanej przez Henryka VIII w pierwszej połowie XVI wieku, lord Bermingham wstawił się za klasztorem, stwierdzając, że został założony przez jego przodków, że był biedny, bez dochodów lub ziemi i że jego kasata nie przyniosłaby korzyści królowi. Prośba została spełniona w 1542 roku, dzięki czemu przeorowi Dunmore i czterem zakonnikom pozwolono pozostać w zabudowaniach klasztoru. Co prawda w 1574 roku klasztor zająć miał John Burke Fitz-Thomas, ale zakonnikom nadal pozwolono zajmować zabudowania klauzury.
W drugiej połowie XVI wieku i w początkach XVII stulecia Dunmore stało się w regionie centrum życia augustiańskiego podczas okresu prześladowań i walk religijnych. Protestancki sprzeciw z 1641 roku stwierdzał, że w Dunmore znajdował się w pełni zorganizowany klasztor z przeorem i około trzydziestoma zakonnikami, którzy nie bali się pojawiać publicznie w swoich habitach. Wiek później Dunmore nadal było ośrodkiem augustiańskim, choć na początku XIX stulecia zabudowania klasztorne ostatecznie zanikły, a kościół popadł w ruinę.
Architektura
Klasztor założony został po południowej stronie niewielkiej rzeki przepływającej przez osadę. Pierwotnie składał się z kościoła oraz zabudowań klauzury przystawionych do jego północnej elewacji. Kościół klasztorny był stosunkowo prostą budowlą, składającą się z prostokątnej nawy głównej i mocno wydłużonego, również prostokątnego prezbiterium po stronie wschodniej. Pomiędzy tymi częściami w drugim etapie rozbudowy wstawiona została czworoboczna wieża. Dodatkowo od południa nawa główna sąsiadowała z nawą boczną.
Wejście do kościoła wiodło od zachodu, poprzez ostrołuczny portal z zewnętrzną archiwoltą przechodzącą w wysoki ośli grzbiet, flankowaną przez dwie płaskorzeźbione sterczyny i dwie płaskorzeźbione ludzkie głowy. Obramienie portalu oprofilowano rowkami i wgłębieniami, rozdzielając profilowanym gzymsem impostowym. Dodatkowo wewnętrzną stronę przejścia udekorowano delikatnie płaskorzeźbionymi motywami czterolistnych kwiatów, kolejną rzeźbioną dekorację umieszczono w zbliżonym do trójkątnego tympanonie i w umieszczonym obok prostokątnym panelu, prawdopodobnie upamiętniającym fundatora.
Wnętrze nawy głównej otwarte było na nawę południową trzema ostrołucznymi, pozbawionymi profilowania arkadami, przechodzącymi w czworoboczne filary bez pośrednictwa konsol. Nieco bardziej ozdobną formę uzyskała ostrołuczna arkada oddzielająca nawę główną od wieży: fazowana, uskokowa, z archiwoltą opartą na impostach. Przed nią musiało być ustawione drewniane lektorium, gdyż w ścianę wstawiono masywne konsole podtrzymujące jego górną galerię, czy też balkon, a przy narożniku północnym przepruto ostrołuczne przejście do wieży. Kolejna podobna arkada łączyła podwieżową przestrzeń z prezbiterium kościoła.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się wyłącznie zakonserwowana ruina niezadaszonego kościoła klasztornego, pozbawiona nawy południowej, ale z murami nawy głównej, wieży i prezbiterium sięgającymi pełnej wysokości. Południowe arkady międzynawowe oraz większość okien jest zamurowanych, przy czym okna prezbiterium zostały przekształcone w XIX wieku, kiedy ta część budynku była wykorzystywana przez protestantów. Przetrwał natomiast XV-wieczny portal zachodni i okno powyżej niego. Niestety zanikły wszelkie ślady klauzury, refektarza, kapitularza i innych klasztornych pomieszczeń, które rozciągały się w pobliżu kościoła.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Harbison P., A Thousand Years of Church Heritage in East Galway, Dublin 2005.
Leask H.G., Irish churches and monastic buildings. Medieval gothic, the last phases, Dundalk 1978.
Martin F.X., The Augustinian Friaries in Pre-reformation Ireland, „Augustiniana”, 6/1956.
Neary J., On the History and Antiquities of the Parish of Dunmore, „Journal of the Galway Archaeological and Historical Society”, Vol. 8, No. 2/1912.
Salter M., Abbeys and friaries of Ireland, Malvern 2009.