Historia
Wieża Dunmanus zbudowana została w późnym okresie średniowiecza przez klan O’Mahony (gael. Ó Murchadha), rdzenny irlandzki ród osiadły na półwyspie Mizen i wokół Bandon. Według tradycji fundatorem miał być Donogh O’Mahony około 1430 roku. Usytuowana przy wybrzeżu wieża zapewne miała ochraniać miejscowe rybołówstwo, jedno z glównych źródeł dochodu klanu na ziemiach pozbawionych dobrych gruntów ornych (irlandzcy lordowie nie zajmowali się bezpośrednio połowami, ale kontrolowali je i czerpali z nich zyski w formie podatków).
W 1602 roku, wkrótce po klęsce Irlandczyków pod Kinsale, Dunmanus zostało zdobyty przez siły angielskie, lecz klan O’Mahony niedługo później zdołał odzyskać wieżę. W 1643 roku członkowie rodu zostali wyjęci spod prawa, a ich ziemie skonfiskowane, w tym wieża Dunmanus i dodatkowo 1594 akrów ziemi. Majątek ten został następnie przyznany nowym angielskim osadnikom. W 1655 roku Dunmanus sprzedano Emmanuelowi Moore, a następnie sir Williamowi Petty. Do porzucenia wieży doszło w XVIII wieku lub już pod koniec XVII stulecia.
Architektura
Wieża zbudowana została na skalistym wywyższeniu terenu z widokiem na wody zatoki po stronie północnej. Cypel na którym została zbudowana był dobrze osłonięty od wschodu i północy stromymi zboczami. Po stronie zachodniej łagodnie opadająca żwirowa plaża stanowiła naturalne miejsce postoju dla małych łodzi. Sama wieża była podobna do kilku domów wieżowych w zachodniej części hrabstwa Cork. Składała się z dwóch połączonych ze sobą bloków, formy rzadko spotykanej we wschodniej i północnej części hrabstwa, za wyjątkiem większych przykładów w Barryscourt i Blarney. Większa część uzyskała wymiary 8,8 x 8,1 metra, natomiast mniejsze skrzydło przy narożniku południowo – zachodnim 5,2 x 5,2 metra. Całość wzniesiona została z wąskich płyt łamanego kamienia i okazjonalnie większych bloków. Ciosami, układanymi naprzemiennie dłuższymi i krótszymi bokami, wzmocniono narożniki wieży. Grubość murów wynosiła od 1,6 do 1,8 metra, przy czym największa była u podstawy, gdzie utworzono pochyły cokół.
Elewacje wieży pierwotnie przeprute były przede wszystkim prostymi, rozglifionymi do wnętrza otworami szczelinowymi. Doświetlały one mniej ważne pomieszczenia i w razie konieczności mogły pełnić rolę otworów strzeleckich. Okna na dwóch górnych kondygnacjach mieszkalnych utworzono dwudzielne, ujęte w czworoboczne obramienia, z maswerkami zwieńczonymi w tak zwane ośle grzbiety, co było zgodne z datą budowy wieży przypadającą na drugą ćwierć XV wieku. Wejścia do wieży umieszczono w ścianie wschodniej: jedno na poziomie gruntu, drugie na wysokości pierwszego piętra. Dolne zamknięto ostrołukiem, ale bez ciosowego ościeża, z archiwoltą wykonaną jedynie z wąskich i długich klińców. Ciosowego ościeża nie miało także wejście górne.
Wnętrze wieży podzielone było w głównym bloku na cztery kondygnacje, podczas gdy w narożnym skrzydle na pięć kondygnacji. W tym ostatnim przyziemie zostało podsklepione i pozbawione otworów okiennych, natomiast piętro wyposażone w latrynę. Wyżej położone niewielkie pomieszczenia mniejszego skrzydła dostępne były poprzez drzwi i krótkie schody z południowo – zachodniego narożnika głównej części wieży. W głównym bloku wieży sklepienie założono na poziomie trzeciej kondygnacji, natomiast nad pozostałymi poziomami drewniane stropy. Przyziemie nie było bezpośrednio skomunikowane z piętrem, o ile nie utworzono włazu na drabinę w belkach stropu. Z poziomu drugiej kondygnacji schody w grubości ściany wschodniej wiodły w górę.
Stan obecny
Wieża zachowała oba skrzydła i wysokość sięgającą najwyższej kondygnacji. Zanikło przedpiersie, ponadto duże wyrwy widoczne są w miejscach kilku otworów okiennych. Przetrwały dość liczne otwory szczelinowe, częściowo obramienia większych okien, z reliktami późnogotyckich maswerków. We wnętrzu nadal zobaczyć można sklepienie nad trzecią kondygnacją. Zabytkowa budowla jest ogólnodostępna.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter E., Heritage Castles of County Cork, Cork 2017.
Power D., Archaeological Inventory of County Cork, Volume I: West Cork, Cork 1992.
Salter M., The castles of South Munster, Malvern 2004.
Westropp T.J., Fortified Headlands and Castles in Western County Cork. Part I. From Cape Clear to Dunmanus Bay, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 32/1914-1916.