Historia
Wieża mieszkalno – obronna Dunmahon zbudowana została prawdopodobnie w XV wieku. W okresie wczesnonowożytnym miała należeć do rodziny Fitz Walter. W 1641 roku, podczas powstania irlandzkich katolików, według późniejszej tradycji w Dunmahon dojść miało do maskary około dwustu osób, zabitych w czasie przeprowadzonego z zaskoczenia najazdu. Dowódcą napastników miał być Charles Townley, którego rodzina znajdowała się w posiadaniu wieży w drugiej połowie XVII wieku. Do porzucenia budynku doszło prawdopodobnie najdalej w XVIII stuleciu.
Architektura
Wieża zbudowana została na planie czworoboku o wymiarach około 7,4 x 7 metrów. Miała więc rzut zbliżony do kwadratu, ale wyróżniała się aż dwoma narożnymi wieżyczkowymi aneksami: jednym przy zachodniej części ściany północnej, drugim przy północnej części ściany wschodniej. Bryła całego budynku była smukła, zwieńczona na wysokości 12 metrów przedpiersiem, pierwotnie zapewne z blankami. Do budowy wykorzystywany był kamień łamany i gruz, jedynie gdzieniegdzie do wzmocnienia narożników użyto większych, nierówno opracowanych bloków.
Większość otworów okiennych wieży miała formę prostych i wąskich szczelin, wykonanych w prosty sposób, z ościeżami przeważnie z pojedynczych łamanych kamieni lub z grubsza ociosanych bloków. Ważniejsze pomieszczenia na piętrach oświetlały większe okna czworoboczne, również prosto wykonane i pozbawione dekoracji. Na elewacji wschodniej na dwóch konsolach osadzono płytki wykusz przewodu kominowego. Wejście umieszczono na poziomie gruntu w ścianie północnej, w ostrołucznym otworze z zamknięciem wykonanym z klińców o formie wąskich i długich kamieni. Umieszczone w nim drzwi były blokowane ryglem osadzanym do otworu w murze. Głębiej ochronę zapewniał otwór tak zwanej mordowni, przebity z poziomu pierwszego piętra.
Wnętrze wieży podzielone zostało na cztery kondygnacje. Komunikację pomiędzy nimi zapewniała spiralna klatka schodowa umieszczona w aneksie – wieżyczce wschodniej, dostępnej krótkim korytarzem w grubości muru z przedsionka wejściowego. Druga wieżyczka przeznaczona została na latryny. Przyziemie jako jedyne zostało przykryte sklepieniem kolebkowym i przeznaczone na słabo doświetloną spiżarnię. Wszystkie trzy piętra przykrywały drewniane stropy. Wszystkie też ogrzewane były kominkami osadzonymi w ścianie wschodniej.
Stan obecny
Wieża zachowała do czasów współczesnych pełną wysokość, lecz jest skrajnie zaniedbana, z niebezpiecznym dla całej konstrukcji pęknięciem w miejscu przewodu kominowego, rozdzierającym ścianę wschodnią na wysokości trzech kondygnacji. Uszkodzone są także niektóre obramienia okienne i otwór wejściowy do wieży. Wnętrze prawdopodobnie jest ogólnodostępne, choć wejście na poziom chodnika straży może być niebezpieczne.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.
Sherlock R., The evolution of the Irish tower-house as a domestic space, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 111C/2011.
Paterson T.G., The Sack of Dunmahon Castle, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 11, No. 3/1947.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.