Historia
Zamek Dunmacpatrick zbudowany został w XV wieku z fundacji rodziny de Courcy, prawdopodobnie na miejscu dużo starszych obwarowań chroniących półwysep Old Head of Kinsale. Ród de Courcy wszedł w posiadanie półwyspu w czasach panowania króla Henryka II, po wydarciu okolicznych ziem przez Anglo-Normanów od rodzimych mieszkańców. Utracił Dunmacpatrick pod koniec XVI wieku na rzecz klanu MacCarthy, pomimo kilkukrotnych nieudanych prób odzyskania. W 1600 roku, ze względu na duże znaczenie strategiczne, zamek został przejęty przez Anglików. Nastąpiło to tuż przed lądowaniem wojsk hiszpańskich w pobliskim Kinsale i bitwą, stanowiącą punkt kulminacyjny wojny dziewięcioletniej. W jej trakcie oddziały Hugha O’Neilla, Hugha Roe O’Donnella i innych irlandzkich lordów podjęły próbę zrzucenia angielskiej zależności, zakończoną klęską gaelickiej arystokracji. Wraz z upadkiem dążeń niepodległościowych Irlandczyków, zamek najdalej do końca XVII wieku został porzucony i popadł w ruinę.
Architektura
Zamek zbudowano na terenie wąskiego przesmyku pomiędzy wydłużonym półwyspem na północy i niewielkim przylądkiem wysuniętym ku wodom oceanu na południu. Szerokość przesmyku wynosiła zaledwie około 120 metrów, ponadto od wschodu i zachodu ograniczony był on wysokimi i skalistymi zboczami. Dlatego mógł zostać z łatwością przecięty poprzecznym rowem suchej fosy o szerokości około 15 metrów i głębokości około 2,5 metra, z murem o grubości około 1,2 metra po wewnętrznej stronie południowej. W linii muru znajdowały się dwie prostokątne półbaszty, brama oraz umieszczona mniej więcej pośrodku wieża mieszkalna, flankująca wjazd od strony wschodniej. Ponadto po wschodniej stronie wieży, przy murze obronnym znajdował się prostokątny budynek o wymiarach 11 x 5,3 metra, przypuszczalnie mieszczący aulę. Tylna część zamku zabezpieczona była w odległości około 70 metrów na południu kolejnym poprzecznym przekopem o głębokości około 4 metrów, a także zlokalizowanym po jego północnej stronie ziemnym wałem.
Wieża mieszkalna założona została na planie czworoboku o długości 8,3 metra i szerokości 6,2 metra. Miała więc niewielkie rozmiary rzutu, choć wysokością sięgała około 13,2 metrów do poziomu chodnika straży w koronie muru. Dawało to budowli smukłą bryłę, mogącą służyć za wyraźny znak dla żeglarzy oraz miejsce strażniczo – ostrzegawcze, zapewniające kontrolę półwyspu i okolicznych wód. Oś wzdłużna wieży umieszczona została na linii wschód – zachód, a więc równolegle do osi obwarowań. Kurtyny muru sąsiadowały z nią od wschodu i zachodu, blisko południowych narożników, przy czym od zachodu u podstawy wieży znajdowała się wspomniana powyżej brama. Mury wieży tradycyjnie najmasywniejsze były na poziomie pierwszej kondygnacji. Ze względu na lekkie nachylenie od strony zewnętrznych elewacji, ich grubość zauważalnie spadała w połowie wysokości, nad sklepieniem drugiej kondygnacji.
Wnętrze wieży podzielone było na trzy główne kondygnacje, od poziomu pierwszego piętra wzwyż skomunikowane za pomocą spiralnej klatki schodowej w narożniku południowo – wschodnim. Przyziemie dostępne było z poziomu gruntu od południa i doświetlane pojedynczymi szczelinami w krótszych ścianach. Przykryte było drewnianym stropem. Jako ciemne, pozbawione ogrzewania i nie skomunikowane z piętrami, musiało pełnić funkcje obronne i gospodarcze (spiżarnia). Druga kondygnacja zwieńczona została ostrołucznym sklepieniem kolebkowym, ale nie nad całością piętra, lecz z wąskim pasem po stronie wschodniej, pozostawionym do przykrycia kamiennymi płytami, pod którymi znajdować się musiała osobna, podłużna komora. Trzecią kondygnację zajmowało pomieszczenie mieszkalne, wyposażone w okna z kamiennymi siedziskami w ścianie północnej i południowej. W części wschodniej i zachodniej znajdowały się arkady, podtrzymujące platformy strażniczo – obserwacyjne, umieszczone 2,8 metra powyżej chodnika straży. Umieszczone w nich przejścia zapewniały dookolną komunikację straży wokół dachu nad środkową częścią najwyższego piętra.
Stan obecny
Najistotniejszą zachowaną do dnia dzisiejszego budowlą zamku jest częściowo zrujnowana XV-wieczna wieża mieszkalna. W całości przetrwała na poziomie przyziemia, lecz wyżej zawaleniu uległa jej wschodnia ściana i część ściany północnej. Nie zachowała się także sąsiednia brama, lecz wciąż widoczny jest mur obronny za rowem fosy, włącznie z reliktami dwóch półbaszt. Budynek auli przy wieży zidentyfikować można tylko na podstawie niskich murów przyziemia. Zwiedzanie zamku może być dziś utrudnione, gdyż cały cypel półwyspu pokrywają prywatne pola golfowe, na które wstęp jest zabroniony. Dunmacpatrick można więc zobaczyć jedynie od strony północnej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Collins J.T., Fiants of Queen Elizabeth relating to the city and county of Cork, „Journal of the Cork Historical and Archaeological Society”, Vol. 45, No. 162/1940.
Salter M., The castles of South Munster, Malvern 2004.