Historia
Zamek Dunluce zbudowany został na miejscu prehistorycznej celtyckiej siedziby obronno – mieszkalnej (gael. dùn), zasiedlonej także w okresie wczesnego średniowiecza. W XIII wieku do Dunluce przybyli Anglo-Normanowie, którzy założyli dwór, czy też domostwo z kilkoma budowlami gospodarczymi. Do budowy murowanego zamku doszło, gdy do Dunluce przybył klan MacQuillan i obrał nadmorski cypel za główną siedzibę swego gaelickiego lordostwa (ang. lordship). Dojść mogło do tego najwcześniej pod koniec XIV wieku, lub, co bardziej prawdopodobne, w XV stuleciu. W przekazach pisemnych zamek pojawił się dopiero na początku XVI wieku.
W latach 50-tych XVI stulecia klan MacQuillan wyparty został przez MacDonnellów, rodzinę wywodzącą się ze szkockiego klanu MacDonaldów, panów zachodnich wysp Szkocji. W ciągu kolejnych dekad MacDonnellowie stali się dominującą rodziną w północnym Antrim i Glens, angażując się w niemal nieustanne konflikty z okolicznymi klanami, w tym z O’Cahanami na zachód od Bann, wypartymi MacQuillanami, którzy zostali zepchnięci na południe w kierunku Lough Neagh, oraz z O’Donnellami z Donegal. Popadli również w konflikt z angielskimi władcami, przez co Dunluce zostało w 1584 roku oblężone i zdobyte przez lorda namiestnika Irlandii, sir Johna Perrota. Dopiero dwa lata później królowa Elżbieta oddała zamek Sorleyowi Boyowi MacDonnellowi.
W latach 90-tych XVI wieku gaelickie rody Ulsteru zbuntowały się przeciwko Anglikom. Randal MacDonnell, głowa klanu od 1601 roku, dołączył do wojsk powstańczych Hugha O’Neilla w bitwie pod Kinsale na południu wyspy, gdzie wraz z klęską Irlandczyków bunt został zdławiony. Randal poddał się Anglikom pod Carrickfergus, ale został ułaskawiony. Następnie zaangażował się w szeroko zakrojony program sprowadzenia na swoje ziemie dużej liczby osadników ze Szkocji. Założył pod murami zamku Dunluce miasto i szereg nowych osad w północnym Antrim. W 1620 roku został mianowany earlem Antrim, ciesząc się bogactwem i wpływami, wykorzystanymi między innymi do wczesnonowożytnej szeroko zakrojonej rozbudowy zamku.
Wybuch w 1641 roku kolejnego powstania irlandzkich katolików przeciwko angielskim protestantom spowodował, że MacDonnellowie podzielili się na frakcje, z których część popierała rebelię, a inne walczyły po stronie króla. Drugi earl Randal został aresztowany w 1642 roku i uwięziony w Carrickfergus. Co prawda zdołał uciec, lecz spędził następną dekadę na wygnaniu w Anglii. Jego żona Katherine uratowała wiele wyposażenia ruchomego z zamku i wysłała je do Chester, gdzie było przechowywane, dopóki agenci Olivera Cromwella ich nie przejęli i nie rozsprzedali. Po restauracji Karola II, Randal odzyskał swoje majątki w 1665 roku, dzięki czemu Dunluce było ponownie okresowo zamieszkiwane. Zubożały zamek utracił już jednak status głównej rezydencji rodu, który początkowo przeniósł się do Ballymagarry, a następnie osiedlił w Glenarm. Porzucone Dunluce już w XVIII stuleciu popadło w całkowitą ruinę.
Architektura
Zamek zbudowany został na nadmorskim cyplu, od północy, wschodu i zachodu zabezpieczonym wysokimi i stromymi klifami, opadającymi ku wodom oceanu. Co wyróżniało Dunluce od innych budowli usytuowanych na nadmorskich cyplach, to fakt, że również południowy odcinek zabezpieczony był skalistą skarpą. Jedyne połączenie cypla z resztą lądu możliwe było za pomocą skalnej szyi po stronie południowo – zachodniej. Pomimo prawie pionowych klifów, Dunluce miało również zapewnioną komunikację morską, gdyż pod cyplem natura uformowała na poziomie wody jaskinię, do której wpływać mogły łodzie.
Średniowieczny zamek w planie miał nieregularny kształt, dostosowany do formy terenu, prawdopodobnie zbliżony do pięcioboku, z murami obronnymi poprowadzonymi wzdłuż krawędzi skarp. Narożniki zamku wzmacniały cylindryczne wieże o średnicy około 9 metrów. Dwie zbudowano po stronie wschodniej, a dwie kolejne prawdopodobnie chroniły odcinka zachodniego. Piąta wieża mogła znajdować się pomiędzy dwoma południowymi, gdzie wraz z wieżą południowo – zachodnią flankowałaby przejazd bramny. Dziedziniec pierwotnie był stosunkowo przestronny, o szerokości około 18 metrów i długości 30 metrów. Zabudowa mieszkalna przypuszczalnie usytuowana była w najbezpieczniejszym miejscu dziedzińca. Tradycyjnie w średniowiecznych zamkach wznoszono ją po przeciwnych stronach bram, dlatego w Dunluce mogła być przystawiona do kurtyny północnej lub wschodniej. Przy tej ostatniej rolę reprezentacyjnej auli pełnić mogła w XV wieku duża, prostokątna, murowana konstrukcja o długości 15 metrów i szerokości 9 metrów.
Brama była kluczowym dla obronności zamku elementem. Z uwagi na naturalne ukształtowanie terenu skalnej szyi, znajdowała się w narożniku i poprowadzona była z lekkim zagięciem, przed którym ulokowano przedbramie, być może wyposażone od czoła w dwie drobne cylindryczne baszty. Teren przedbramia opadał w stronę rozpadliny i ponownie znosił się przed nią, w miejscu gdzie droga wiodła do podzamcza lub podzamkowej osady. W XVI wieku przed przypuszczalnymi dwoma okrągłymi wieżami południowo – zachodnimi, zapewne wówczas już rozebranymi, wzniesiono masywny czworoboczny budynek bramny. Zwieńczony narożnymi obłymi bartyzanami, znacznie przypominał on konstrukcje wznoszone wówczas na terenie Szkocji.
Stan obecny
Zamek Dunluce jest dziś malowniczą ruiną, której większość zachowanych zabudowań pochodzi z pierwszych dekad XVII wieku, z okresu wczesnonowożytnych gruntownych przekształceń. Pośród nich dojrzeć jednak można elementy pierwotnego średniowiecznego zamku, takie jak dwie cylindryczne wieże wschodnie (przeprute późniejszymi otworami okiennymi), czy fragmenty masywnych kurtyn. Z końca XVI wieku pochodzi budynek bramny, powstały przy wykorzystaniu elementów starszej budowli bramnej, której pozostałościami mogą być też relikty przedbramia. Kompleks wschodnich zabudowań w czołowej części zamku i pozostałości koszar w tylnej, północnej części zamku są efektem przebudowy XVII-wiecznej. Obszar zamku uległ od tamtego okresu zmniejszeniu, na skutek podmywania i obsuwania się skał. Erozja dotknęła zwłaszcza zachodnią część obwarowań i dziedzińca, gdzie przesunięcie pierwotnej linii muru pozostawiło jedynie niewielkie obłe wypukłości w murach nowożytnych, prawdopodobnie będące wewnętrznymi częściami średniowiecznych wież.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Bigger F.J., Lynn W.H., Dunluce Castle, Belfast 1905.
Breen C., Murray E., Reid G., Robinson R., Dunluce: a Castle and Lost Town in North Antrim, „Archaeology Ireland”, 25/2011.
Salter M., The castles of Ulster, Malvern 2004.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.