Historia
Wieża Dunkerron zbudowana została na przełomie XV i XVI wieku, na miejscu starszego zamku, czy też gródka typu motte. Powstała prawdopodobnie z fundacji napływowego anglo-normańskiego rodu Carew. Około 1596 roku została częściowo przebudowana przez Donala O’Sullivana More i jego żonę Sily MacCarthy, co uwieczniono inskrypcją na kamieniu. W posiadaniu ich potomków Dunkerron pozostawało do połowy XVII wieku, kiedy to na skutek irlandzkiego powstania wieża została skonfiskowana i przekazana sir Williamowi Petty. Nowi właściciele w wieży zapewne już nie mieszkali, lecz ufundowali w pobliżu wczesnonowożytny dom.
Architektura
Wieża zbudowana została na fragmencie stosunkowo płaskiego terenu, pomiędzy wodami zatoki Kenmare na południu i pasmem wzgórz na północy, choć sam budynek umieszczono na skalnym podłożu w północnej części dawnego gródka, dzięki czemu jej podstawa w niewielkim stopniu przewyższała okoliczny obszar. Wieża w planie uzyskała kształt litery L, bardziej charakterystyczny dla późnośredniowiecznych szkockich wież mieszkalnych, niż dla irlandzkich domów wieżowych. Składała się z głównego bloku o czworobocznym, prawie kwadratowym rzucie długości 11,5 metra oraz szerokości 10,5 metra, do którego od południa w narożniku przystawione było mniejsze skrzydło o wymiarach 4,7 x 3,8 metra. Pierwotna wysokość budowli sięgała nieco ponad 18 metrów. Od południa z wieżą sąsiadował ogrodzony dziedziniec.
Mury głównej części wieży były masywne, dochodzące do 2,6 metra grubości, z niewielkim pochyleniem elewacji w części cokołowej. Wzniesiono je z gruzu i łamanego piaskowca, przy wykorzystaniu dokładniej opracowanych ciosów do wzmocnienia narożników. Ciosy te na poszczególnych elewacjach układane były naprzemiennie dłuższymi i krótszymi bokami. Z ciosów wykonano także obramienia okienne o formie prostych, obustronnie rozglifionych szczelin i bardzo wąskich oraz wysokich otworów lancetowatych. Tradycyjnie szczeliny doświetlały najniższe kondygnacje i mniej ważne pomieszczenia, natomiast okna komnaty mieszkalne. Ostrołuczny otwór wejściowy znajdował się w ścianie południowej głównego bloku, na poziomie gruntu, gdzie był flankowany strzelnicą mniejszego skrzydła. Wejście prawdopodobnie zamykano żelazną kratą oraz drzwiami blokowanymi ryglem zasuwanym do otworu w murze.
Wnętrze wieży podzielone było na cztery główne kondygnacje, z których druga i czwarta w głównym skrzydle przykryte były sklepieniami kolebkowymi, a pierwsza i trzecia drewnianymi stropami. Naprzemienne rozmieszczenie sklepień ze stropami dawało większą ochronę przez ogniem, wzmacniało całą konstrukcję oraz pozwalało wyróżnić najważniejsze pomieszczenia kamiennymi zwieńczeniami. Komunikację pomiędzy piętrami zapewniała spiralna klatka schodowa, osadzona w grubości narożnika południowo – wschodniego, zaczynająca się prostym biegiem schodów w przedsionku przy wejściu do wieży. Odmiennie więc niż w szkockich wieżach, celom komunikacyjnym nie służyło mniejsze skrzydło.
Główne pomieszczenie przyziemia wieży tradycyjnie pełniło funkcje spiżarni, wyposażonej w dwie półki ścienne. Mieszkalne piętra miały korytarze w grubości muru wschodniego i zachodniego, z których przynajmniej jeden w narożniku północno – wschodnim zakończony był latryną. Kominki znajdować się mogły w ścianie południowej lub wschodniej. Mniejsze skrzydło na poziomie przyziemia mieściło ciasną komorę, dostępną wyłącznie z góry, która w razie potrzeby mogła służyć za więzienie. Wyżej znajdować się mogły komory uzupełniające przestrzeń mieszkalną, wykorzystywane na przykład jako sypialnie. W koronie murów tradycyjnie poprowadzony był chodnik straży, ukryty zza blankowanym przedpiersiem, być może otaczający poddasze.
Stan obecny
Do czasów współczesnych przetrwało przyziemie wieży oraz jej północna ściana wraz z fragmentem ściany zachodniej sięgające około 18 metrów wysokości, czyli poziomu najwyższej kondygnacji. W zachowanych murach znajduje się kilka pierwotnych otworów okiennych i doświetlających, choć mogą one być obecnie zarośnięte bluszczem. Widoczny zapewne jest także portal wejściowy i wnęki-półki ścienne na dwóch pierwszych kondygnacjach. Relikty murów w pobliżu wieży pochodzą z nowożytnego budynku z XVII wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
McAuliffe M., The tower houses of County Kerry, vol. I-II, Dublin 1992.
Salter M., The castles of South Munster, Malvern 2004.
Windele J., Dunkerron Castle, „The Journal of the Kilkenny and South-East of Ireland Archaeological Society”, New Series, Vol. 2, No. 2/1859.